Schubert: Franz Schubert – kompozytor, twórczość i muzyka w bibliotece.

12

Franz Peter Schubert, urodzony 31 stycznia 1797 roku w Himmelpfortgrund, obecnie dzielnicy Wiednia, był jednym z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu. Jego niezwykle płodna twórczość, obejmująca ponad 600 pieśni, symfonie, muzykę kameralną i fortepianową, wywarła ogromny wpływ na rozwój muzyki klasycznej. Zmarł przedwcześnie, w wieku zaledwie 31 lat, 19 listopada 1828 roku w Wiedniu, pozostawiając po sobie bogaty dorobek, który został w pełni doceniony dopiero po jego śmierci. Jest powszechnie uznawany za mistrza pieśni artystycznej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 19 listopada 1828 roku miał 31 lat.
• Żona/Mąż: Nie ożenił się.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Kompozytor.
• Główne osiągnięcie: Mistrz niemieckiej pieśni artystycznej (Lieder), twórca ponad 600 pieśni, a także znaczących dzieł symfonicznych i kameralnych.

Franz Schubert – Podstawowe Informacje Biograficzne

Franz Peter Schubert przyszedł na świat 31 stycznia 1797 roku w Himmelpfortgrund, które wówczas stanowiło przedmieście Wiednia, a dziś jest częścią dzielnicy Alsergrund. Jego korzenie sięgały prowincji Zuckmantel na Śląsku Austriackim, dzisiejszych Zlatych Hor. Ojciec kompozytora, Franz Theodor Florian Schubert, osiedlił się w Wiedniu w 1784 roku, gdzie dwa lata później podjął pracę nauczyciela. Już od najmłodszych lat Franz rozwijał swoje wybitne zdolności muzyczne. Pierwsze lekcje gry na skrzypcach odebrał od ojca, a naukę gry na pianinie rozpoczął od starszego brata Ignaza, szybko go przewyższając.

Krótkie, lecz niezwykle intensywne życie Franza Schuberta dobiegło końca 19 listopada 1828 roku w Wiedniu. Kompozytor zmarł w wieku 31 lat. Według oficjalnych danych przyczyną jego zgonu był dur brzuszny, choć współczesne analizy skłaniają się ku możliwości, że mogła być nim syfilis, choroba często występująca w tamtych czasach. Mimo przedwczesnej śmierci, Schubert pozostawił po sobie dorobek obejmujący setki utworów, który na zawsze wpisał się w historię muzyki światowej.

Rodzina i Życie Prywatne Franza Schuberta

Franz Schubert był dwunastym dzieckiem Franza Theodora Floriana Schuberta, znanego nauczyciela parafialnego, oraz Marii Elisabeth Kathariny Vietz. Para doczekała się czternastu potomków, jednak tragicznie dziewięcioro z nich zmarło w niemowlęctwie, co było powszechnym zjawiskiem w tamtych czasach ze względu na trudne warunki życia.

W 1814 roku w życiu Schuberta pojawiła się sopranistka Therese Grob, dla której tworzył utwory liturgiczne. Kompozytor pragnął poślubić Therese, jednak jego plany pokrzyżowało surowe prawo z 1815 roku, wymagające od narzeczonego udowodnienia posiadania środków finansowych na utrzymanie rodziny. Niestety, Schubert, często borykający się z trudnościami materialnymi, nie był w stanie spełnić tego warunku. Jego wieloletnia przyjaźń z Josephem von Spaunem, nawiązana jeszcze w szkole Stadtkonvikt, trwała nieprzerwanie do końca życia kompozytora. Spaun, posiadając lepszą sytuację materialną, wspierał ubogiego Schuberta, dostarczając mu m.in. papier nutowy. W 1816 roku Schubert zamieszkał w domu Franza von Schobera, co umożliwiło mu podjęcie decyzji o porzuceniu pracy nauczyciela i całkowitemu poświęceniu się komponowaniu. Biografowie sugerują, że Schubert mógł cierpieć na cyklotymię, zaburzenie nastroju, co mogło wpływać na jego poczucie niezadowolenia i drętwoty podczas okresów pracy w szkole ojca.

Rodzina Schuberta

• Rodzice: Franz Theodor Florian Schubert (nauczyciel parafialny) i Maria Elisabeth Katharina Vietz.
• Liczba dzieci: 14.
• Zmarłe w niemowlęctwie: 9.

Kariera Zawodowa i Edukacja Franza Schuberta

Wybitny talent wokalny Franza Schuberta otworzył mu drogę do Cesarskiego Seminarium (Stadtkonvikt), gdzie w listopadzie 1808 roku otrzymał stypendium chóralne. Pobyt w tej prestiżowej placówce stał się dla niego okresem intensywnego rozwoju muzycznego. Tam zetknął się z symfoniami Mozarta i Haydna oraz wczesnymi dziełami Beethovena, którego darzył głębokim podziwem. W 1804 roku talent młodego Schuberta dostrzegł Antonio Salieri, wówczas czołowy autorytet muzyczny Wiednia, który szkolił go prywatnie w zakresie teorii muzyki i kompozycji aż do 1817 roku. Po opuszczeniu seminarium w 1813 roku, Schubert ukończył szkolenie nauczycielskie i przez ponad dwa lata pracował w szkole ojca w Lichtental, ucząc najmłodsze dzieci. Był to dla niego okres nużącej pracy, daleki od jego pasji do tworzenia muzyki.

Mimo gorliwej działalności kompozytorskiej, Schubert nie doświadczył szerokiego uznania za życia. Dopiero w marcu 1828 roku, zaledwie osiem miesięcy przed śmiercią, kompozytor zorganizował jedyny w swoim życiu publiczny koncert poświęcony wyłącznie jego utworom. Wydarzenie to, dzięki wsparciu przyjaciół, spotkało się z pozytywnym odbiorem ze strony publiczności i krytyków, stanowiąc jedno z nielicznych znaczących publicznych wystąpień dedykowanych jego twórczości za jego życia. Koncert ten był symbolicznym zwieńczeniem jego dotychczasowej drogi artystycznej i dowodem rosnącego zainteresowania jego muzyką.

Kluczowe Etapy Edukacji i Kariery

• 1804: Antonio Salieri dostrzega talent Franza Schuberta i rozpoczyna prywatne lekcje.
• 1808: Otrzymuje stypendium chóralne i rozpoczyna naukę w Cesarskim Seminarium (Stadtkonvikt).
• 1813: Zakończenie nauki w seminarium, rozpoczęcie szkolenia nauczycielskiego.
• 1813-1815 (ok.): Praca jako nauczyciel w szkole swojego ojca.
• 1816: Decyzja o pełnym poświęceniu się komponowaniu, przeprowadzka do domu Franza von Schobera.
• 1817: Zakończenie prywatnych lekcji u Antonio Salieriego.
• 1828 (marzec): Odbywa się jedyny w życiu publiczny koncert poświęcony wyłącznie jego twórczości.

Dorobek Muzyczny Franza Schuberta

Rok 1815 był dla Franza Schuberta okresem wyjątkowej płodności twórczej. W tym czasie skomponował ponad 20 000 taktów muzyki, co świadczy o jego niezwykłym tempie pracy i sile inspiracji. W tym intensywnym roku powstało dziewięć utworów kościelnych, jedna symfonia oraz około 140 pieśni, znanych jako Lieder. Schubert jest powszechnie uznawany za niedoścignionego mistrza niemieckiej pieśni artystycznej. Pozostawił po sobie ponad 600 utworów tego gatunku, które charakteryzują się głębokim wyrazem emocjonalnym i doskonałym powiązaniem tekstu z muzyką. Do jego najsłynniejszych pieśni należą „Erlkönig”, „Gretchen am Spinnrade” oraz „Ave Maria”. Jego cykle pieśni, takie jak „Die schöne Müllerin” czy „Winterreise”, do dziś stanowią kanon literatury wokalnej. Oprócz pieśni, Schubert skomponował siedem pełnych symfonii, wśród których na szczególną uwagę zasługuje VIII Symfonia h-moll, znana jako „Niedokończona”, z uwagi na brak jej trzeciej i czwartej części, oraz IX Symfonia C-dur, nazwana „Wielką” z powodu jej rozmachu i złożoności. Muzyka kameralna Schuberta, w tym liczne kwartety smyczkowe i sonaty fortepianowe, również odznacza się wyrafinowaniem i bogactwem melodycznym. Pierwsze kwartety smyczkowe komponował z myślą o rodzinnym zespole, w którym sam grał na altówce, a jego bracia Ferdinand i Ignaz na skrzypcach, a ojciec na wiolonczeli, co podkreśla silne więzi rodzinne i wspólną pasję do muzyki.

Twórczość Schuberta obejmuje również bogaty materiał muzyki fortepianowej. Pisał sonaty, impromptus, utwory fortepianowe na cztery ręce oraz liczne tańce i utwory o mniej formalnym charakterze. Jego muzyka fortepianowa, choć często niedoceniana w porównaniu do pieśni, charakteryzuje się liryzmem, subtelnością i innowacyjnością harmoniczną. Wiele z jego utworów fortepianowych, jak słynne Impromptus czy Moments Musicaux, stanowi podstawę repertuaru pianistycznego. Warto również wspomnieć o jego twórczości operowej, która jednak nie odniosła tak wielkiego sukcesu jak jego pieśni czy symfonie. Mimo to, jego próby w tym gatunku pokazują wszechstronność jego talentu i chęć eksplorowania różnych form muzycznych. Całość jego dorobku, obejmująca ponad 600 pieśni oraz liczne dzieła instrumentalne, stanowi kamień milowy w rozwoju muzyki romantycznej.

Wybrane Gatunki i Dzieła

• Liczba pieśni (Lieder): Ponad 600.
• Najsłynniejsze pieśni: „Erlkönig”, „Gretchen am Spinnrade”, „Ave Maria”.
• Symfonie: Siedem pełnych symfonii, w tym VIII Symfonia h-moll („Niedokończona”) i IX Symfonia C-dur („Wielka”).
• Muzyka kameralna: Kwartety smyczkowe, sonaty fortepianowe.
• Muzyka fortepianowa: Sonaty, Impromptus, utwory na cztery ręce.
• Rok 1815: Kompozycja ponad 20 000 taktów muzyki, w tym 9 utworów kościelnych, symfonia i około 140 pieśni.

Uznanie i Sława Franza Schuberta

Za życia uznanie dla Franza Schuberta ograniczało się do wąskiego kręgu wielbicieli w Wiedniu. Jego muzyka, często zbyt śmiała i nowatorska jak na gust epoki, nie zawsze znajdowała szerokie grono odbiorców. Dopiero dekady po jego śmierci tacy kompozytorzy jak Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Franz Liszt i Johannes Brahms odkryli i zaczęli promować jego dzieła. Doprowadziło to do stopniowego docenienia jego geniuszu i ugruntowania jego pozycji jako jednego z najważniejszych kompozytorów w historii muzyki. Dziś jego utwory są nieodłącznym elementem repertuaru światowych sal koncertowych i festiwali. Choć Schubert nie doczekał się w pełni zasłużonego uznania za życia, jego spuścizna muzyczna żyje i inspiruje kolejne pokolenia artystów i miłośników muzyki.

Warto wiedzieć: W 1989 roku muzykolog Maynard Solomon wysunął tezę o homoseksualnych skłonnościach Schuberta, co wywołało gorącą debatę w świecie naukowym. Ta kontrowersja dodaje kolejny, złożony wymiar do biografii tego wybitnego kompozytora, jednak jego twórczość, niezależnie od prywatnych aspektów życia, pozostaje ponadczasowym dziedzictwem kultury.

Ciekawostki z Życia Franza Schuberta

Michael Holzer, organista z Lichtental, który uczył młodego Schuberta, przyznawał ze łzami w oczach, że nigdy nie miał takiego ucznia. Twierdził, że chłopiec wiedział już wszystko, co Holzer próbował mu przekazać, co świadczy o jego niezwykłym talencie i intuicji muzycznej. Jako dziecko, Schubert zaprzyjaźnił się z czeladnikiem stolarskim, który zabierał go do sąsiedniego magazynu fortepianów. Dzięki temu młody Franz mógł ćwiczyć na instrumentach znacznie lepszej jakości, co z pewnością przyczyniło się do jego rozwoju muzycznego. Przyjmuje się, że niedokończony „Oktet na instrumenty dęte” (D 72), skomponowany w 1812 roku, został napisany w celu upamiętnienia śmierci jego matki, Marii Elisabeth. Ten wzruszający gest artystyczny pokazuje głębokie więzi rodzinne i emocjonalne Schuberta. Jego życie, choć krótkie, było wypełnione muzyką i pasją, a jego dziedzictwo trwa do dziś, inspirując kolejne pokolenia artystów i słuchaczy na całym świecie. Muzyka Schuberta, pełna subtelności, emocji i głębi, nadal porusza serca słuchaczy, a jego pieśni, takie jak „Ave Maria”, stały się ponadczasowymi arcydziełami.

Ciekawostką jest również fakt, że kompozytor często towarzyszył swojemu przyjacielowi, śpiewakowi Michaelowi Voglowi, podczas koncertów, na których prezentowano jego pieśni. Voglowi, znanemu barytonowi, towarzyszenie Schuberta przy fortepianie było niezwykle cenne dla interpretacji jego utworów. Sam Schubert był również bardzo towarzyski i lubił spotkania z przyjaciółmi, podczas których muzyka odgrywała kluczową rolę. Te spotkania, często nazywane „Schubertiadiami”, były nieformalnymi wieczorami muzycznymi, podczas których prezentowano i wykonywano utwory Schuberta. Na takich spotkaniach często pojawiali się artyści, poeci i przyjaciele kompozytora, tworząc niepowtarzalną atmosferę artystyczną. Debata nad seksualnością Schuberta, zainicjowana w 1989 roku przez muzykologa Maynarda Solomona, wywołała gorącą dyskusję w świecie naukowym, dodając kolejny, złożony wymiar do biografii tego wybitnego kompozytora. Jego twórczość, niezależnie od prywatnych aspektów życia, pozostaje ponadczasowym dziedzictwem kultury.

Kluczowe Wydarzenia z Życia Schuberta

Franz Peter Schubert, mimo krótkiego życia, pozostawił nam nieocenione dziedzictwo muzyczne, którego piękno i głębia emocjonalna wciąż poruszają serca słuchaczy na całym świecie. Jego twórczość, doceniona w pełni pośmiertnie, stanowi dowód na to, że prawdziwy geniusz potrafi przebić się przez wszelkie przeciwności losu, pozostawiając po sobie ślad, który przetrwa wieki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Schubert