Francisco Pizarro, urodzony około 16 marca 1478 roku, był hiszpańskim konkwistadorem i odkrywcą, który na zawsze zapisał się w historii jako zdobywca potężnego Imperium Inków. W wieku około 63 lat, 26 czerwca 1541 roku, zginął w Limie z rąk swoich przeciwników. Jego partnerką była Inés Huaylas Yupanqui, z którą doczekał się córki, Francisci Pizarro Yupanqui. Mimo braku formalnego wykształcenia, Pizarro wykazał się niezwykłymi zdolnościami przywódczymi i strategicznymi, co pozwoliło mu piąć się po szczeblach kariery i objąć kluczowe pozycje administracyjne w Nowym Świecie.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 26 czerwca 1541 roku miał około 63 lat.
- Żona/Mąż: Jego partnerką była Inés Huaylas Yupanqui.
- Dzieci: Miał córkę Francisca Pizarro Yupanqui.
- Zawód: Konkwistador, odkrywca, gubernator.
- Główne osiągnięcie: Podbój Imperium Inków.
Francisco Pizarro: Podstawowe informacje biograficzne
Pochodzenie i wczesne lata
Francisco Pizarro urodził się w Trujillo, w regionie Estremadura w Hiszpanii. Był nieślubnym synem pułkownika piechoty Gonzalo Pizarro i Franciski González. Dorastał w ubogich warunkach, a jego dzieciństwo naznaczone było brakiem formalnej edukacji, co skutkowało tym, że przez całe życie pozostał analfabetą. Pomimo tych trudności, jego ambicja i determinacja okazały się siłą napędową, która pozwoliła mu osiągnąć znaczącą pozycję w kolonialnej administracji.
Data urodzenia i wiek
Dokładna data narodzin Francisco Pizarro nie jest jednoznacznie ustalona, jednak historycy skłaniają się ku około 16 marca 1478 roku. Istnieją również źródła wskazujące na rok 1475. Zakończył życie 26 czerwca 1541 roku w Limie, mając około 63 lata.
Wykształcenie i status społeczny
Francisco Pizarro pochodził z nizin społecznych i nigdy nie zdobył formalnego wykształcenia, pozostając analfabetą przez całe swoje życie. Mimo tych ograniczeń, jego naturalne zdolności przywódcze i strategiczne pozwoliły mu objąć znaczące stanowiska administracyjne w Nowym Świecie, co udowadnia, że w tamtych czasach brak wykształcenia formalnego nie był przeszkodą w osiągnięciu sukcesu.
Przydomki
Wśród rdzennej ludności i swoich zwolenników Francisco Pizarro nosił przydomki świadczące o szacunku i pozycji. W języku keczua nazywano go „Apu”, co oznaczało „wodza” lub „szefa”. Innym określeniem było „Machu Capitan”, czyli „Stary Kapitan”. Te nazwy odzwierciedlają jego autorytet i znaczenie w regionie.
Powiązania rodzinne
Francisco Pizarro posiadał powiązania rodzinne, które mogły mieć wpływ na jego karierę. Był kuzynem drugiego stopnia (raz usuniętym) słynnego konkwistadora Hernána Cortésa, zdobywcy Meksyku, poprzez swojego ojca, Gonzalo Pizarro.
Rodzina i życie prywatne Francisco Pizarro
Rodzeństwo zaangażowane w podbój
Francisco Pizarro nie działał sam; w jego ekspedycjach i podbojach towarzyszyli mu liczni bracia. Jego rodzony brat, Francisco Martín de Alcántara, brał czynny udział w jego wyprawach. Ponadto, jego przyrodni bracia ze strony ojca – Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro – odegrali znaczącą rolę w podboju Peru, często współpracując blisko z Francisco.
Związek z Inés Huaylas Yupanqui i potomstwo
Francisco Pizarro nawiązał relację z Inés Huaylas Yupanqui, znaną również jako Quispe Sisa, która była córką inkaskiego władcy. Owocem tego związku była córka, Francisca Pizarro Yupanqui. Związek z przedstawicielką lokalnej elity miał strategiczne znaczenie, przyczyniając się do umocnienia hiszpańskiej władzy i integracji z podbitymi społeczeństwami.
Okoliczności śmierci
Francisco Pizarro zginął tragicznie 26 czerwca 1541 roku w Limie. Padł ofiarą brutalnego zamachu przeprowadzonego przez zwolenników Diego de Almagro, co było kulminacją napięć i walk o wpływy polityczne między konkwistadorami. Zmarł w wieku około 63 lat.
Kariera i podboje Francisco Pizarro
Początki w Nowym Świecie
Francisco Pizarro rozpoczął swoją przygodę w Nowym Świecie 10 listopada 1509 roku, wyruszając z Hiszpanii w ekspedycji Alonso de Ojedy do Urabá. Był to początek jego długiej i burzliwej kariery w Ameryce, która miała fundamentalny wpływ na losy kontynentu.
Odkrycie Oceanu Spokojnego
W 1513 roku Pizarro towarzyszył Vasco Núñezowi de Balboa w historycznym przejściu przez Przesmyk Panamski. W wyniku tej ekspedycji stał się jednym z pierwszych Europejczyków, którzy ujrzeli Ocean Spokojny, co otworzyło nowe możliwości dla hiszpańskich odkryć i ekspansji.
Kariera polityczna w Panamie
Między 1519 a 1523 rokiem Francisco Pizarro pełnił ważne funkcje polityczne w nowo założonym mieście Panama. Został burmistrzem (Alcalde) i sędzią, co świadczyło o jego rosnącej pozycji i zaufaniu, jakim darzył go gubernator Dávila. W tym okresie Pizarro odegrał rolę w aresztowaniu Vasco Núñeza de Balboa, co doprowadziło do egzekucji Balboa w styczniu 1519 roku.
Powstanie spółki „Empresa del Levante”
W 1524 roku Francisco Pizarro zawarł kluczowe, choć ustne, porozumienie z księdzem Hernando de Luque i żołnierzem Diego de Almagro. Ta trójka utworzyła spółkę, znaną jako „Empresa del Levante”, której celem było zorganizowanie i przeprowadzenie podboju bogatych ziem na południu, co ostatecznie doprowadziło do odkrycia i podboju Peru.
Druga wyprawa i „Słynna Trzynastka”
Podczas drugiej wyprawy na południe, Pizarro stanął przed momentem próby. Według legendy, nakreślił linię na piasku, dając swoim ludziom wybór: po jednej stronie leżało bogate Peru, a po drugiej uboga Panama. Tylko trzynaście odważnych mężczyzn, znanych jako „Słynna Trzynastka” (Los trece de la fama), zdecydowało się pozostać z nim i kontynuować podróż w nieznane, kierując się obietnicą ogromnych bogactw.
Kapitulacja z Toledo i tytuły szlacheckie
W 1529 roku Francisco Pizarro udał się do Hiszpanii, aby uzyskać oficjalne zezwolenie na podbój. 6 lipca 1529 roku królowa Izabela podpisała dokument, znany jako Kapitulacja z Toledo, który nadał mu tytuły gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii. Te tytuły umocniły jego pozycję i legitymizowały jego dalsze działania.
Podbój Imperium Inków
Francisco Pizarro jest najbardziej znany ze swojego kluczowego udziału w podboju Imperium Inków, jednego z największych i najbardziej rozwiniętych państw w prekolumbijskiej Ameryce. Jego kampanie militarne i strategiczne posunięcia doprowadziły do upadku potężnego imperium.
Bitwa pod Cajamarcą i pojmanie Atahualpy
W listopadzie 1532 roku, w bitwie pod Cajamarcą, Francisco Pizarro schwytał inkaskiego cesarza Atahualpę. Mimo że cesarz spełnił żądanie okupu, wypełniając pokój ogromną ilością złota i srebra, Pizarro podjął decyzję o jego egzekucji w lipcu 1533 roku. Ten akt jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych w jego karierze.
Egzekucja Atahualpy
Egzekucja Atahualpy była kluczowym i zarazem najbardziej kontrowersyjnym wydarzeniem w procesie podboju Imperium Inków. Pomimo spełnienia żądania okupu, Pizarro zarzucił cesarzowi przestępstwa kryminalne, co jest oceniane jako akt zdrady i okrucieństwa. Ta decyzja otworzyła drogę do dalszego przejmowania władzy przez Hiszpanów.
Zdobycie i założenie Limy
Po zdobyciu stolicy Inków, Cuzco, Francisco Pizarro założył 18 stycznia 1535 roku nowe miasto, Lima, oficjalnie nazwane Ciudad de los Reyes (Miasto Królów). Lima miała stać się nową stolicą hiszpańskiego Peru i centrum administracyjnym rozległego wicekrólestwa, symbolizując trwałe hiszpańskie panowanie na tych ziemiach.
Osiągnięcia i nagrody Francisco Pizarro
Order Santiago
Francisco Pizarro został uhonorowany członkostwem w prestiżowym zakonie rycerskim Santiago (KOS). Było to jedno z najwyższych odznaczeń, jakie mógł otrzymać hiszpański konkwistador, świadczące o jego zasługach dla korony hiszpańskiej.
Tytuły gubernatora i kapitana generalnego
Od 26 lipca 1529 roku aż do dnia swojej śmierci w 1541 roku, Francisco Pizarro sprawował urząd pierwszego gubernatora Nowej Kastylii oraz kapitana generalnego. Te tytuły potwierdzały jego władzę i autorytet w podbitych terytoriach, czyniąc go jednym z najważniejszych przedstawicieli hiszpańskiej monarchii w Ameryce Południowej.
Kluczowe wydarzenia w karierze
- 10 listopada 1509: Wypłynięcie z Hiszpanii do Nowego Świata w ekspedycji Alonso de Ojedy.
- 1513: Uczestnictwo w przejściu przez Przesmyk Panamski i odkrycie Oceanu Spokojnego.
- 1519–1523: Pełnienie funkcji burmistrza i sędziego w Panamie.
- 1524: Zawarcie partnerstwa „Empresa del Levante” z Hernando de Luque i Diego de Almagro.
- 1529: Uzyskanie tytułów gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii na mocy Kapitulacji z Toledo.
- Listopad 1532: Pojmanie inkaskiego cesarza Atahualpy.
- Lipiec 1533: Egzekucja Atahualpy.
- 18 stycznia 1535: Założenie miasta Lima.
- 26 czerwca 1541: Śmierć w wyniku zamachu.
Ciekawostki i kontrowersje związane z Francisco Pizarro
Relacje z tłumaczeniami: Felipillo i Martinillo
Podczas swoich wypraw Pizarro korzystał z pomocy dwóch peruwiańskich chłopców, których nauczył języka hiszpańskiego. Jednym z nich był ochrzczony jako Felipillo, który stał się kluczowym tłumaczem wyprawy, odgrywając ważną rolę w komunikacji między Hiszpanami a Inkami, a także w procesie pojmania i przesłuchania Atahualpy.
Pałac Podboju w Trujillo
W rodzinnym Trujillo w Hiszpanii, rodzina Pizarro, dzięki bogactwom zdobytym z podboju Peru, wzniosła monumentalny pałac. Ten budynek, znany jako Pałac Podboju (Palace of the Conquest), do dziś stanowi świadectwo ogromnego bogactwa i prestiżu, jakie Francisco Pizarro i jego rodzina osiągnęli dzięki swoim ekspedycjom.
Służba wojskowa
Zanim Francisco Pizarro stał się sławnym konkwistadorem, służył w armii hiszpańskiej przez wiele lat, od 1496 do 1541 roku. W tym czasie brał udział w licznych bitwach, co z pewnością przygotowało go do przyszłych kampanii militarnych w Ameryce Południowej.
Pierwsza hiszpańska osada w Peru
W maju 1532 roku Francisco Pizarro założył San Miguel de Piura, która była pierwszą stałą hiszpańską osadą na terenie dzisiejszego Peru. Był to strategiczny krok, który umożliwił dalszą ekspansję i konsolidację hiszpańskiej obecności w regionie.
Kontrowersje wokół egzekucji Atahualpy
Jednym z najbardziej mrocznych i kontrowersyjnych czynów Francisco Pizarro było stracenie cesarza Atahualpy. Mimo że Atahualpa wypełnił żądanie okupu, Pizarro postawił mu zarzuty kryminalne, co zostało powszechnie ocenione jako akt zdrady i nieuczciwości. Ten incydent do dziś budzi wątpliwości moralne.
Konflikt z Diego de Almagro
Podział łupów i ziem zdobytych w wyniku Kapitulacji z Toledo doprowadził do poważnego konfliktu między Francisco Pizarro a jego partnerem Diego de Almagro. Ten spór przerodził się w krwawą wojnę domową między konkwistadorami, która stała się przyczyną śmierci obu liderów i zdestabilizowała hiszpańskie rządy w Peru.
Pierwszy kontakt z lamami
Podczas swoich wypraw Francisco Pizarro jako jeden z pierwszych Europejczyków miał okazję zobaczyć peruwiańskie lamy. W swoich relacjach opisywał te zwierzęta jako „małe wielbłądy”, co świadczy o jego początkowym braku wiedzy na temat fauny Nowego Świata.
Nagrody i wyróżnienia
| Nagroda/Wyróżnienie | Data/Okres | Uwagi |
|---|---|---|
| Członkostwo w Zakonie Santiago (KOS) | Nieokreślona | Prestiżowe odznaczenie rycerskie. |
| Gubernator Nowej Kastylii | Od 26 lipca 1529 do 1541 | Najwyższy urząd administracyjny w podbitych terytoriach. |
| Kapitan Generalny | Od 26 lipca 1529 do 1541 | Dowództwo nad siłami zbrojnymi. |
Kluczowe fakty
Warto wiedzieć: Francisco Pizarro, mimo że pozostał analfabetą, odegrał kluczową rolę w podboju Imperium Inków, co dowodzi jego niezwykłym zdolnościom przywódczym i strategicznym.
Francisco Pizarro, postać historyczna o ogromnym znaczeniu, zapamiętany jest przede wszystkim jako zdobywca Imperium Inków. Jego życie, naznaczone ubóstwem, brakiem formalnego wykształcenia, ale także wielką ambicją i determinacją, stanowi fascynujący przykład drogi od skromnych początków do zdobycia władzy i bogactwa w Nowym Świecie. Jego działania, choć skuteczne z perspektywy hiszpańskiej korony, budzą liczne kontrowersje, zwłaszcza w kontekście egzekucji Atahualpy i brutalności podboju. Pozostawił po sobie trwały ślad w historii Ameryki Południowej, a jego dziedzictwo jest nadal przedmiotem analiz i debat.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co zrobił Francisco Pizarro?
Francisco Pizarro zdobył potężne imperium Inków w Ameryce Południowej. Doprowadził do jego upadku, wykorzystując wewnętrzne konflikty i przewagę technologiczną Hiszpanów.
Kto podbił imperium Inków a kto Azteków?
Imperium Inków podbił Francisco Pizarro, natomiast imperium Azteków podbił Hernán Cortés. Obaj hiszpańscy konkwistadorzy znacząco wpłynęli na losy obu cywilizacji.
Dlaczego Francisco Pizarro eksplorował?
Francisco Pizarro eksplorował w poszukiwaniu bogactw, przede wszystkim złota i srebra, o których istnieniu krążyły legendy w Ameryce Południowej. Kierowała nim również chęć zdobycia sławy i władzy poprzez podbicie nowych terytoriów dla Korony Hiszpańskiej.
Jak Pizarro dopłynął do Peru?
Pizarro dopłynął do wybrzeży Peru po kilku wyprawach eksploracyjnych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej. Wcześniejsze próby zakończyły się niepowodzeniem, ale dzięki wytrwałości i zdobyciu funduszy udało mu się zorganizować ostateczną, triumfalną ekspedycję.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Pizarro
