**Kant filozofia: Immanuel Kant – filozof imperatywu transcendentalnego**

10

Immanuel Kant, urodzony 22 kwietnia 1724 roku w Królewcu, jest jedną z centralnych postaci oświecenia i jednym z najbardziej wpływowych myślicieli w historii nowoczesnej filozofii zachodniej. Filozof ten, który na 12 lutego 1804 roku miał 79 lat, nigdy nie wstąpił w związek małżeński, choć dwukrotnie rozważał taką możliwość. Jego życie charakteryzowało się niemal zegarmistrzowską precyzją, a jego wpływ na filozofię jest porównywalny do „przewrotu kopernikańskiego” w nauce.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 12 lutego 1804 roku miał 79 lat.
• Żona/Mąż: Nigdy nie był żonaty.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Filozof, profesor uniwersytecki.
• Główne osiągnięcie: Opracowanie filozofii krytycznej (krytycyzm), w tym „Krytyka czystego rozumu”.

Immanuel Kant – Filozof Oświecenia i Twórca Krytycyzmu

Immanuel Kant to niemiecki filozof, który na stałe zapisał się w historii myśli zachodniej jako jedna z najdonioślejszych postaci epoki oświecenia. Jego wpływ rozciąga się na kluczowe dziedziny filozofii, w tym metafizykę, etykę, estetykę i teorię poznania. Urodzony jako Emanuel Kant 22 kwietnia 1724 roku w Królewcu (Königsberg), mieście wówczas należącym do Królestwa Prus, a dziś będącym częścią obwodu królewieckiego w Rosji, filozof ten zmienił swoje imię na Immanuel po opanowaniu języka hebrajskiego. Jego życie zakończyło się 12 lutego 1804 roku, również w Królewcu, w wieku 79 lat. Ostatnie słowa, które przypisuje się Kantowi, brzmiały „Es ist gut” („To jest dobre”), co doskonale odzwierciedlało systematyczność i porządek, jakim charakteryzowało się jego długie życie. Filozofia Kanta, często określana mianem krytycyzmu lub filozofii transcendentalnej, stanowiła fundamentalny zwrot w rozwoju myśli, a jego dzieła do dziś pozostają przedmiotem intensywnych badań i debat. Jego życie, naznaczone niezwykłą dyscypliną i rygorystycznym harmonogramem, stało się wręcz podręcznikowym przykładem systematyczności, a sąsiedzi mieli rzekomo dostosowywać swoje zegarki do jego codziennych spacerów. Nawet po śmierci, fascynacja jego postacią nie ustawała – jego czaszka, podczas ekshumacji, stała się obiektem badań naukowych, ujawniając cechy anatomiczne odbiegające od normy, takie jak duża wielkość i wysokie, szerokie czoło.

Podstawowe Informacje Biograficzne

Immanuel Kant przyszedł na świat 22 kwietnia 1724 roku w Królewcu (Königsberg), mieście położonym w ówczesnym Królestwie Prus. Obecnie miejsce jego narodzin stanowi część obwodu królewieckiego w Rosji. Początkowo znany jako Emanuel Kant, przyjął imię Immanuel w późniejszym okresie życia, po nauczeniu się języka hebrajskiego. Filozof ten zmarł 12 lutego 1804 roku w swoim rodzinnym mieście, w wieku 79 lat. Jego życie, które zakończyło się w Królewcu, było zwieńczeniem długiego i niezwykle systematycznego okresu działalności, co podkreślają jego ostatnie słowa: „Es ist gut” („To jest dobre”).

Kant jest uznawany za jedną z kluczowych postaci epoki oświecenia, a jego wpływ na historię filozofii zachodniej jest nieoceniony. Swoimi przełomowymi pracami z zakresu metafizyki, etyki, estetyki i epistemologii ukształtował współczesne rozumienie tych dziedzin. Jego życie było wzorem niemal zegarmistrzowskiej precyzji. Rygorystyczny harmonogram dnia, w tym codzienne spacery odbywane zawsze o tej samej porze, stały się na tyle charakterystyczne, że mieszkańcy Królewca mieli rzekomo regulować swoje zegarki na podstawie jego obecności na ulicy. Po śmierci Kanta, jego fizyczność również stała się obiektem zainteresowania naukowego. Podczas ekshumacji i przenoszenia szczątków, jego czaszka została zmierzona i opisana jako większa niż u przeciętnego niemieckiego mężczyzny, z wyraźnie zaznaczonym wysokim i szerokim czołem, co mogło być interpretowane jako fizyczny atrybut wielkiego umysłu.

Życie Rodzinne i Prywatne

Immanuel Kant pochodził z pruskiej rodziny luterańskiej, w której silny nacisk kładziono na wartości pietystyczne. Te, obejmujące religijne oddanie, pokorę i dosłowną interpretację Biblii, miały znaczący wpływ na kształtowanie jego wewnętrznej dyscypliny i etyki. Pomimo swojego wybitnego intelektu i znaczącej pozycji w świecie nauki, Kant nigdy nie wstąpił w związek małżeński. Choć dwukrotnie rozważał możliwość ożenku – najpierw z pewną wdową, a później z dziewczyną z Westfalii – w obu przypadkach zwlekał z podjęciem ostatecznej decyzji tak długo, że do zawarcia małżeństwa ostatecznie nie doszło.

Mimo samotnego trybu życia, Kant nie był odizolowany od społeczeństwa. Cieszył się bogatym życiem towarzyskim, będąc cenionym nauczycielem i autorem. Utrzymywał liczne kontakty z kolegami ze środowiska akademickiego, swoimi studentami, a także bywalcami lokalnej loży masońskiej, co świadczy o jego otwartości i aktywności w życiu społecznym Królewca.

Edukacja i Kariera Akademicka

Edukacyjną podróż Immanuela Kanta rozpoczęła się w Collegium Fridericianum, renomowanej placówce edukacyjnej, którą ukończył latem 1740 roku. Wkrótce potem, w wieku zaledwie 16 lat, wstąpił na Uniwersytet w Królewcu. Z tą uczelnią związał się na całe życie zawodowe, stając się jedną z jej najwybitniejszych postaci. Podczas studiów zgłębiał filozofię autorów takich jak Leibniz i Wolff, pozostając pod silnym wpływem Martina Knutzena. Knutzen, będący racjonalistą, wprowadził młodego Kanta w świat rewolucyjnej fizyki matematycznej Izaaka Newtona i skutecznie odradzał mu teorię harmonii przedustawnej, co stanowiło ważne etapy w formowaniu się jego własnych poglądów filozoficznych.

Studia Kanta zostały przerwane w 1746 roku z powodu udaru mózgu i śmierci jego ojca. Te tragiczne wydarzenia zmusiły go do opuszczenia Królewca w 1748 roku i podjęcia pracy jako prywatny korepetytor w okolicznych miejscowościach. Ta praca pozwoliła mu na zdobycie środków do życia i dalszy rozwój intelektualny. W 1755 roku Kant uzyskał stopnie magistra i doktora, a w tym samym roku otrzymał licencję na prowadzenie wykładów na Uniwersytecie w Królewcu. Na tej prestiżowej uczelni nauczał przedmiotów takich jak matematyka, fizyka, logika oraz metafizyka, dzieląc się swoją wiedzą i rozwijając swoje myśli filozoficzne. Kamieniem milowym w jego karierze akademickiej było mianowanie go profesorem zwyczajnym logiki i metafizyki w 1770 roku. Nominację tę poprzedziła obrona jego rozprawy inauguracyjnej, poświęconej formom i zasadom świata zmysłowego i intelektualnego, co stanowiło zapowiedź jego przyszłych, fundamentalnych prac.

Główne Dzieła i Filozofia Kanta

Rok 1781 stał się przełomowy dla historii filozofii dzięki publikacji przez Kanta jego najsłynniejszego dzieła, „Krytyka czystego rozumu”. W tym monumentalnym tomie filozof podjął próbę odparcia sceptycyzmu Davida Hume’a, argumentując, że przestrzeń i czas nie są obiektywnymi cechami rzeczywistości, lecz apriorycznymi formami intuicji, które strukturyzują całe ludzkie doświadczenie. Kant dokonał tzw. „przewrotu kopernikańskiego” w filozofii. Zamiast zakładać, że nasze poznanie musi dostosować się do przedmiotów, zaproponował odmienną perspektywę: to przedmioty doświadczenia muszą dostosować się do form naszej intuicji i kategorii intelektu. W ten sposób opracował doktrynę idealizmu transcendentalnego. Twierdził, że obiekty naszego doświadczenia są jedynie „zjawiskami” (fenomenami), a natura rzeczy samych w sobie (noumenów) pozostaje dla ludzkiego poznania niepoznawalna.

Najważniejsze Dzieła Kanta

• „Krytyka czystego rozumu” (1781)
• „Krytyka praktycznego rozumu” (1788)
• „Krytyka władzy sądzenia” (1790)

Kolejnym fundamentalnym dziełem Kanta była „Krytyka praktycznego rozumu”, opublikowana w 1788 roku. W tej pracy filozof rozwinął swoją teorię moralności, opartą na przekonaniu, że to rozum jest autonomicznym źródłem moralności. Według Kanta, człowiek musi działać zgodnie z uniwersalnymi i autonomicznymi zasadami racjonalnymi, które formułuje sam dla siebie. Centralnym pojęciem w jego etyce jest imperatyw kategoryczny, który nakazuje postępować tak, by maksyma naszej woli mogła być zawsze uznana zarazem za zasadę prawodawstwa powszechnego. W 1790 roku Kant opublikował „Krytykę władzy sądzenia”, w której zastosował swój krytyczny system do analizy estetyki i teleologii. Argumentował, że ocena piękna wynika z bezinteresownego osądu, a piękno natury pozwala żywić nadzieję na jedność teorii (poznania) i praktyki (moralności), co stanowiło ważny element jego filozofii.

Osiągnięcia Naukowe i Astronomiczne

Poza swoimi monumentalnymi pracami filozoficznymi, Immanuel Kant wniósł znaczący wkład w rozwój nauki, zwłaszcza astronomii i nauk przyrodniczych. W 1755 roku, w dziele „Powszechna historia naturalna i teoria nieba”, sformułował hipotezę nebularną (mgławicową). Na jej podstawie wydedukował, że Układ Słoneczny powstał z ogromnej, wirującej chmury gazu i pyłu. Jego dociekliwość naukowa wykraczała poza system planetarny. Prawidłowo zidentyfikował naturę Drogi Mlecznej jako dysku złożonego z ogromnej liczby gwiazd. Co więcej, zasugerował, że inne odległe mgławice mogą być w rzeczywistości osobnymi galaktykami, co stanowiło rewolucyjne rozszerzenie horyzontów ówczesnej astronomii.

Kant wykazał również przenikliwość w przewidywaniach dotyczących zjawisk przyrodniczych. W 1754 roku argumentował, że grawitacja Księżyca wpływa na rotację Ziemi, powodując jej stopniowe spowalnianie. Przewidział, że w dalekiej przyszłości doprowadzi to do zsynchronizowania obrotu Księżyca z Ziemią, czyli do obrotu synchronicznego. Jego zainteresowania naukowe obejmowały także geografię fizyczną, którą traktował jako osobną dyscyplinę naukową. Był pionierem w nauczaniu tego przedmiotu, a jego notatki z wykładów zostały opublikowane w 1802 roku. Po katastrofalnym trzęsieniu ziemi w Lizbonie w 1755 roku, Kant podjął próbę naukowego wyjaśnienia tego zjawiska. Zaproponował teorię o przesunięciach gazów w podziemnych jaskiniach. Choć jego teoria okazała się błędna, stanowiła jedną z pierwszych prób wyjaśnienia trzęsień ziemi bez odwoływania się do sił nadprzyrodzonych, co było znaczącym krokiem w rozwoju myśli naukowej.

Ważniejsze Osiągnięcia Naukowe i Astronomiczne Kanta

• Sformułowanie hipotezy nebularnej (1755)
• Identyfikacja Drogi Mlecznej jako dysku gwiazd
• Przewidzenie wpływu grawitacji Księżyca na rotację Ziemi (1754)
• Pionierskie nauczanie geografii fizycznej
• Próby naukowego wyjaśnienia trzęsień ziemi (po 1755)

Kontrowersje i Relacje z Władzą

Działalność intelektualna Immanuela Kanta nie zawsze przebiegała bez przeszkód. W 1792 roku, podczas próby publikacji swojego dzieła „Religia w obrębie samego rozumu”, filozof popadł w konflikt z pruską cenzurą królewską. Aby obejść restrykcje związane z cenzurą teologiczną, musiał skorzystać z możliwości wydania publikacji poprzez wydział filozoficzny Uniwersytetu w Jenie. Ta sytuacja doprowadziła do dalszych komplikacji. W 1794 roku Kant otrzymał oficjalną reprymendę od króla Fryderyka Wilhelma II. Monarcha wydał królewski rozkaz zakazujący Kantowi publikowania i publicznego wypowiadania się na tematy religijne. Filozof odniósł się do tego wydarzenia w swoim późniejszym dziele „Spór fakultetów”.

Kant aktywnie reagował również na rozwój filozofii swoich następców. W liście otwartym z 1799 roku publicznie potępił Johanna Gottfrieda Fichtego. Sprzeciwiał się radykalnym przekształceniom swojej filozofii przez uczniów, co miało konsekwencje dla dalszego rozwoju myśli filozoficznej, dając początek nurtowi niemieckiego idealizmu. Jego zaangażowanie w kwestie filozoficzne i teologiczne, a także jego nieustępliwość w obronie własnych przekonań, świadczą o jego odwadze intelektualnej i znaczeniu, jakie przywiązywał do wolności myśli i słowa.

Ciekawostki i Dziedzictwo

Dziedzictwo Immanuela Kanta wykracza daleko poza sferę akademicką, przenikając do kultury i pamięci zbiorowej. Jego mauzoleum, znajdujące się w dzisiejszym Kaliningradzie, przetrwało burzliwe czasy radzieckie jako jeden z nielicznych niemieckich zabytków, co świadczy o jego trwałym znaczeniu. Do dziś nowożeńcy w Królewcu mają w zwyczaju składanie kwiatów przy jego mauzoleum, co stanowi unikalny element lokalnej kultury i wyraz szacunku dla wielkiego filozofa. Warto przytoczyć również barwne porównanie autorstwa Heinricha Heinego, który zestawił Kanta z Robespierre’em. Heine twierdził, że o ile Robespierre fizycznie zgilotynował króla, o tyle Kant był „egzekutorem” z innej beczki – na szalach swojej filozofii „zważył Boga” i skutecznie zniszczył tradycyjną metafizykę, co stanowiło głęboki cios dla dotychczasowego porządku myśli.

Jedną z najbardziej inspirujących idei Kanta jest koncepcja „wiecznego pokoju”. Filozof wierzył, że trwały pokój na świecie mógłby zostać zabezpieczony dzięki międzynarodowej federacji państw republikańskich oraz ścisłej współpracy międzynarodowej. Ta wizja, sformułowana w XVIII wieku, czyni go prekursorem nowoczesnych organizacji globalnych i idei współpracy między narodami. Jego myśl o potrzebie racjonalnego porządku w relacjach międzynarodowych pozostaje aktualna do dziś, inspirując kolejne pokolenia do poszukiwania dróg do trwałego pokoju i harmonii.

Kontrowersje i Relacje z Władzą Kanta

Immanuel Kant, jako jeden z najwybitniejszych myślicieli oświecenia, zrewolucjonizował filozofię poprzez swoją krytyczną analizę rozumu i jego granic. Jego główne dzieła, takie jak „Krytyka czystego rozumu”, stanowią kamienie milowe w teorii poznania i metafizyce, kształtując sposób, w jaki rozumiemy rzeczywistość i nasze miejsce w niej.

Podsumowując, życie i dzieło Immanuela Kanta stanowią inspirację do samodzielnego myślenia i dążenia do racjonalnego porządku, zarówno w sferze poznania, jak i w relacjach międzyludzkich.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Immanuel_Kant