Jerzy Fryderyk Haendel: Kompozytor, który podbił Londyn.

13

Jerzy Fryderyk Händel, urodzony 23 lutego 1685 roku w niemieckim Halle, to postać, której życie i twórczość na zawsze wpisały się w historię muzyki. Dziś, w 2024 roku, kompozytor miałby 339 lat. Mimo że nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci, jego artystyczne dziedzictwo jest niezwykle bogate, obejmując monumentalne opery i oratoria, z których najsłynniejszym jest „Mesjasz”. Händel, choć niemieckiego pochodzenia, związał swoje życie z Londynem, stając się jednym z najważniejszych twórców brytyjskiej kultury muzycznej.

Jego droga od skromnych początków do międzynarodowej sławy jest świadectwem niezwykłego talentu i nieustającej pasji. Życie Jerzego Fryderyka Händla, mimo braku własnej rodziny, było wypełnione twórczością, która do dziś porusza serca słuchaczy na całym świecie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: W 2024 roku miałby 339 lat.
• Żona/Mąż: Nigdy się nie ożenił.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Kompozytor epoki baroku.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnych oper i oratoriów, w tym słynnego „Mesjasza”.

Kim był Jerzy Fryderyk Händel?

Dane biograficzne i tożsamość narodowa

Jerzy Fryderyk Händel, znany w angielskiej wersji jako George Frideric Handel, urodził się 23 lutego 1685 roku w Halle, w ówczesnej Brandenburgii-Prusach. Choć jego korzenie tkwiły w Niemczech, całe swoje dojrzałe życie artystyczne spędził w Anglii. W 1727 roku, dzięki aktowi naturalizacji podpisanemu przez króla Jerzego I, stał się oficjalnie poddanym brytyjskim. Ta zmiana statusu przypieczętowała jego pozycję jako jednego z kluczowych twórców brytyjskiej kultury narodowej, a jego muzyka zyskała status symbolu brytyjskiej tożsamości muzycznej.

Warianty imienia i nazwiska

W zależności od kontekstu i miejsca, w którym funkcjonował, Jerzy Fryderyk Händel używał różnych wersji swojego imienia i nazwiska. W rodzinnym kraju znany był jako Georg Friedrich Händel. Po przeprowadzce do Anglii przyjął angielską pisownię George Frideric Handel, która stała się jego najbardziej rozpoznawalną formą. W Polsce jego imię jest tradycyjnie tłumaczone jako Jerzy Fryderyk Händel, co podkreśla uniwersalny charakter jego twórczości i jej recepcję w różnych kulturach.

Śmierć i miejsce pochówku

Jerzy Fryderyk Händel zmarł w Londynie 14 kwietnia 1759 roku, w uroczystą Wielką Sobotę. Jego odejście było wielką stratą dla świata muzyki. Pogrzeb kompozytora odbył się w prestiżowym Opactwie Westminsterskim, a zgromadził on niezwykłą liczbę około 3000 osób. Ta ogromna liczba żałobników świadczy o jego niezwykłej popularności i szacunku, jakim darzyli go współcześni. Pochówek w tak znamienitym miejscu podkreśla status, jaki Händel osiągnął za życia i trwałe miejsce, jakie zajął w historii kultury.

Rodzina i życie prywatne

Pochodzenie rodzinne i ojciec

Jerzy Fryderyk Händel pochodził z rodziny, która nie posiadała tradycji muzycznych. Jego ojciec, Georg Händel, był cyrulikiem o pragmatycznym podejściu do życia. Początkowo lekceważył on zainteresowania syna muzyką, preferując dla niego ścieżkę kariery prawniczej. Ta rodzicielska presja stanowiła wyzwanie dla młodego Händla, który jednak od najmłodszych lat wykazywał niezwykły talent muzyczny, który ostatecznie przeważył nad innymi aspiracjami.

Stan cywilny i życie osobiste

Mimo ogromnej sławy, pozycji społecznej i licznych znajomości, Jerzy Fryderyk Händel nigdy nie założył rodziny. Nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci. Jego życie prywatne, choć skromne pod względem rodzinnym, było wypełnione innymi przyjemnościami. Wzmianki biograficzne podkreślają jego zamiłowanie do dobrego jedzenia oraz wina, co sugeruje, że cenił sobie komfort i rozkosze życia doczesnego, pozostając jednak singlem przez całe swoje życie.

Historyczne sąsiedztwo w Londynie

Od 1724 roku, aż do śmierci w 1759 roku, Jerzy Fryderyk Händel mieszkał pod adresem Brook Street 25 w Londynie. Było to miejsce, które stało się centrum jego artystycznej działalności i codziennego życia. Co fascynujące, w tej samej ulicy, pod numerem 23, w roku 1969 zamieszkał również legendarny muzyk Jimi Hendrix, tworząc nieoczekiwane, historyczne sąsiedztwo dwóch ikon ze świata sztuki, oddzielonych wiekami.

Edukacja i początki kariery muzycznej

Potajemna nauka gry na klawikordzie

Pierwsza biografia Jerzego Fryderyka Händla, autorstwa Johna Mainwaringa, zawiera intrygujący szczegół dotyczący jego wczesnych lat. Młody Händel miał potajemnie ćwiczyć grę na klawikordzie na strychu rodzinnego domu. Ta ukryta pasja i determinacja świadczą o głębokim zamiłowaniu do muzyki, które rozwijało się w nim od najmłodszych lat, pomimo początkowych oporów ojca.

Pierwszy nauczyciel i mentor

Od 1696 roku, przez kilka lat, Jerzego Fryderyka Händla uczył gry na organach Friedrich Wilhelm Zachau. Pod jego okiem młody kompozytor zdobywał cenne szlify muzyczne, co zaowocowało jego mianowaniem na stanowisko organisty w katedrze w Halle. Był to pierwszy ważny krok w jego profesjonalnej karierze i dowód uznania dla jego talentu.

Studia prawnicze i rezygnacja

Zgodnie z obietnicą daną ojcu, w 1702 roku Jerzy Fryderyk Händel rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Halle. Jednak jego serce biło mocniej dla muzyki. Po pewnym czasie zrezygnował z kariery prawniczej, decydując się poświęcić całkowicie sztuce, co okazało się decyzją kluczową dla historii muzyki europejskiej.

Przyjaźń z Telemannem i zainteresowanie operą

W 1701 roku Jerzy Fryderyk Händel poznał Georga Philippa Telemanna, kompozytora, z którym nawiązał wieloletnią przyjaźń. Ta znajomość okazała się kluczowa dla dalszego rozwoju artystycznego Händla, ponieważ to właśnie dzięki Telemannowi zainteresował się on gatunkiem opery, który wkrótce miał zrewolucjonizować.

Muzyka i kariera zawodowa

Okres hamburski i debiut operowy

W latach 1704–1706 Jerzy Fryderyk Händel przebywał w Hamburgu, który w tamtym okresie był prężnym centrum operowym w Niemczech. Pracował tam jako skrzypek i klawesynista w renomowanej Oper am Gänsemarkt. W 1705 roku wystawiono jego pierwszą operę, „Almirę”, która odniosła spektakularny sukces, powtarzana aż 20 razy. Ten debiut otworzył mu drogę do dalszej kariery operowej.

Włoska podróż i międzynarodowe sukcesy

Czteroletni pobyt w Italii, w latach 1706–1710, był niezwykle owocnym okresem w karierze Jerzego Fryderyka Händla. W tym czasie poznał wybitnych mistrzów muzyki, takich jak Arcangelo Corelli czy Domenico Scarlatti, czerpiąc inspirację z włoskiej tradycji muzycznej. Odniósł tam również znaczące sukcesy operami „Rodrigo” oraz „Agrippina”, które utrwaliły jego reputację jako wybitnego twórcy operowego.

Służba u elektora Hanoweru i przeprowadzka do Anglii

W 1710 roku Jerzy Fryderyk Händel objął stanowisko muzyka na dworze Jerzego Ludwika, elektora Hanoweru. Ta posada otworzyła mu drogę do dalszych podróży i kontaktów międzynarodowych, a ostatecznie doprowadziła do jego osiedlenia się w Anglii w 1712 roku, gdzie miał spędzić resztę życia i osiągnąć największą sławę.

Royal Academy of Music i triumfy operowe

W 1719 roku Jerzy Fryderyk Händel został „mistrzem orkiestry” w nowo założonej Royal Academy of Music w Londynie. Lata 20. XVIII wieku były okresem jego największych triumfów operowych. Wśród jego dzieł z tego okresu na szczególną uwagę zasługuje opera „Juliusz Cezar w Egipcie”, która przyniosła mu ogromne uznanie i ugruntowała jego pozycję na londyńskiej scenie muzycznej.

Przejście od opery do oratorium

W latach 40. XVIII wieku nastąpił znaczący zwrot w twórczości Jerzego Fryderyka Händla. Kompozytor całkowicie zrezygnował z komponowania oper na rzecz oratoriów w języku angielskim. Ta zmiana była podyktowana preferencjami londyńskiej publiczności, która zaczęła cenić sobie ten gatunek bardziej niż włoskie opery. Oratoria pozwoliły Händlowi na eksplorowanie tematów religijnych i historycznych w monumentalnej formie.

„Mesjasz” i słynny chór „Hallelujah”

Najsłynniejszym oratorium Jerzego Fryderyka Händla jest bez wątpienia „Mesjasz”, którego premiera odbyła się w Dublinie w 1742 roku. Utwór ten, pełen potężnych chórów i poruszających arii, stał się kamieniem milowym w historii muzyki sakralnej. Z chórem „Hallelujah” wiąże się tradycja wstawania słuchaczy, zapoczątkowana rzekomo przez króla Jerzego II, który był tak poruszony dziełem, że wstał na znak szacunku.

Muzyka okolicznościowa na dwór królewski

Jerzy Fryderyk Händel był również mistrzem tworzenia muzyki na specjalne okazje. Na zamówienie dworu królewskiego skomponował wielkie dzieła, takie jak „Water Music” (1717), które było wykonywane na barce podczas królewskiego rejsu po Tamizie, czy „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (1749), skomponowana z okazji zakończenia wojny i podpisania traktatu w Akwizgranie. Te dzieła podkreślają jego wszechstronność i umiejętność dostosowania swojej twórczości do różnych kontekstów.

Innowacje w instrumentacji

Kompozytor nie bał się eksperymentować z instrumentacją, wprowadzając do swoich dzieł nowe brzmienia i efekty. W oratorium „Saul” użył rzadkiego carillonu, dodając mu unikalnego charakteru. Natomiast w operze „Juliusz Cezar w Egipcie” wprowadził harfy i mandoliny, co stanowiło wówczas odważne posunięcie i wzbogaciło paletę dźwiękową jego kompozycji.

Kluczowe dzieła Jerzego Fryderyka Händla

Opery

Kariera operowa Jerzego Fryderyka Händla rozpoczęła się w Hamburgu, gdzie w 1705 roku wystawiono jego debiutancką operę „Almira”. Kolejne lata przyniosły sukcesy na włoskiej scenie z dziełami takimi jak „Rodrigo” i „Agrippina”. W Londynie Händel zdobył uznanie dzięki operom takim jak „Juliusz Cezar w Egipcie”, będącej jednym z jego największych triumfów w latach 20. XVIII wieku. Ostatnią operą w jego dorobku była „Deidamia” z 1741 roku.

Oratoria

Po latach dominacji opery, Jerzy Fryderyk Händel zwrócił się ku tworzeniu oratoriów, zwłaszcza w języku angielskim. Najsłynniejszym z nich jest „Mesjasz”, którego premiera odbyła się w Dublinie w 1742 roku. Inne ważne dzieła tego gatunku to m.in. „Izrael w Egipcie”. Oratoria te cieszyły się wielkim powodzeniem wśród londyńskiej publiczności.

Muzyka okolicznościowa

Händel tworzył również wybitne dzieła na specjalne okazje dworskie. Do najbardziej znanych należą:

• „Water Music” (1717) – wykonywana na barce podczas królewskiego rejsu po Tamizie.
• „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (1749) – skomponowana z okazji podpisania traktatu w Akwizgranie.

Te kompozycje podkreślają jego wszechstronność i zdolność do tworzenia muzyki podkreślającej rangę wydarzeń.

Filantropia, osobowość i kontrowersje

Działalność charytatywna i hojność

Jerzy Fryderyk Händel był znany ze swojej hojności i aktywnej działalności dobroczynnej. Często organizował koncerty i przedstawienia, z których dochód przeznaczał na cele charytatywne, wspierając m.in. sierocińce. Jego postawa świadczy o głębokim zaangażowaniu społecznym i wrażliwości na potrzeby innych.

Poczucie humoru i charakter

Współcześni zapamiętali Jerzego Fryderyka Händla jako człowieka obdarzonego dużym poczuciem humoru. Ta cecha charakteru stanowiła ciekawy kontrast dla powagi i monumentalności niektórych jego dzieł sakralnych. Jego żywa osobowość i dowcip sprawiały, że był cenionym towarzyszem, pomimo intensywnej pracy twórczej.

Pojedynek na szpady z Matthesonem

Jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń w życiu Händla był pojedynek na szpady z Johannem Matthesonem w 1704 roku. Do krwawego sporu doszło podczas wystawienia opery „Cleopatra” Matthesona. Händel ocalał dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności – szpada przeciwnika zatrzymała się na mosiężnym guziku jego surduta, ratując mu życie.

Rywalizacja z „Operą of the Nobility”

Kariera Händla w Londynie była naznaczona silną konkurencją, szczególnie ze strony „Opery of the Nobility”. Ta konkurencyjna grupa, wspierana przez księcia Walii Fryderyka Ludwika, stanowiła poważne wyzwanie dla pozycji Händla na scenie operowej. Mimo trudności, kompozytor potrafił utrzymać swoją pozycję dzięki niezrównanemu talentowi i determinacji.

Zarzuty o zapożyczenia

W twórczości Jerzego Fryderyka Händla pojawiały się zarzuty o zapożyczenia z utworów innych kompozytorów. Choć często wykorzystywał fragmenty dzieł innych, niektóre cytaty były na tyle dosłowne, że budziły kontrowersje. Niemniej jednak, jego umiejętność transformacji i włączenia tych elementów do własnej, unikalnej wizji artystycznej, jest niezaprzeczalna.

Konflikt z Kościołem

Oratoria „Mesjasz” i „Izrael w Egipcie” spotkały się z krytyką środowisk protestanckich. Krytycy uważali za niestosowne wystawianie tekstów biblijnych w teatrach, co było postrzegane jako naruszenie świętości. Mimo tych kontrowersji, Händel kontynuował tworzenie dzieł o tematyce religijnej, które zdobyły ogromne uznanie wśród szerokiej publiczności.

Zdrowie i ostatnie lata życia

Paraliż i terapia w Akwizgranie

W kwietniu 1737 roku zdrowie Jerzego Fryderyka Händla uległo znacznemu pogorszeniu. Doznał paraliżu prawej ręki, co uniemożliwiło mu grę na instrumencie i komponowanie. Skuteczną pomoc przyniosła mu dopiero kuracja w wodach termalnych w Akwizgranie, gdzie odzyskał sprawność ruchową.

Utrata wzroku i nieudane operacje

Pod koniec życia kompozytor zmagał się z postępującą ślepotą. W 1751 roku, podczas pisania oratorium „Jefte”, stracił wzrok w lewym oku. Mimo starań najlepszych lekarzy, w tym słynnego okulisty Johna Taylora, w 1752 roku Händel całkowicie oślepł, co stanowiło tragiczny koniec jego aktywnej kariery artystycznej. Brak skutecznych metod leczenia w tamtych czasach był tragicznym losem dla wielu cierpiących.

Ciekawostki i dziedzictwo

Hymn Ligi Mistrzów UEFA

Oficjalny hymn rozgrywek piłkarskiej Ligi Mistrzów UEFA jest adaptacją kantaty koronacyjnej Händla „Zadok the Priest”, wykonanej w 1992 roku przez Tony’ego Brittena. To niezwykłe połączenie muzyki barokowej z nowoczesnym sportem świadczy o ponadczasowości i uniwersalności dzieł Händla.

Hołdy od Mozarta i Beethovena

Wolfgang Amadeus Mozart, jeden z najwybitniejszych kompozytorów w historii, wyrażał głęboki podziw dla twórczości Händla, mówiąc: „Kiedy chce, uderza niczym grom”. Ludwig van Beethoven uważał Jerzego Fryderyka Händla za największego kompozytora w historii i deklarował, że z szacunku dla jego geniuszu, chętnie uklęknąłby przy jego grobie.

Kulinarna anegdota o Glucku

Jerzy Fryderyk Händel prywatnie kpił z braku umiejętności technicznych Christopha Willibalda Glucka, innego znanego kompozytora. Twierdził, że Gluck zna się na kontrapunkcie nie lepiej niż jego kucharz, Gustav Waltz, co pokazuje jego bezpośredni i czasem bezkompromisowy charakter.

Wpływ Reinharda Keisera

Podczas pobytu w Hamburgu, Jerzy Fryderyk Händel czerpał inspirację z twórczości Reinharda Keisera, innego kompozytora pracującego w Oper am Gänsemarkt. Ta współpraca i wymiana doświadczeń z pewnością wpłynęły na kształtowanie się jego wczesnego stylu operowego.

Sukces „Agrippiny” we Włoszech

Opera „Agrippina”, skomponowana przez Händla podczas jego pobytu we Włoszech, odniosła niezwykły sukces. Została wystawiona w Wenecji aż 27 razy z rzędu, co świadczy o jej popularności i doskonałym przyjęciu przez włoską publiczność.

Dogodne warunki w Hanowerze

Stanowisko muzyka na dworze elektora Hanoweru, Jerzego Ludwika, zapewniło Händlowi dogodne warunki pracy. Otrzymał swobodę i środki, które pozwoliły mu na długie wyjazdy zagraniczne, w tym do Włoch i Anglii, co miało kluczowe znaczenie dla jego rozwoju kariery.

Rozbudowana sekcja instrumentów dętych

W swoich dziełach plenerowych, takich jak „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych”, Jerzy Fryderyk Händel znacząco rozbudował sekcję instrumentów dętych. Ta innowacja pozwoliła na uzyskanie potężniejszego i bardziej uroczego brzmienia, idealnego do wykonywania na świeżym powietrzu i podkreślenia ceremonialnego charakteru wydarzeń.

Data pogrzebu i ostatni hołd

Jerzy Fryderyk Händel został pochowany 20 kwietnia 1759 roku, sześć dni po swojej śmierci. Ta ceremonia pogrzebowa, pełna splendoru i obecności licznych żałobników, była ostatnim hołdem złożonym wielkiemu kompozytorowi przez społeczeństwo, które doceniło jego wkład w sztukę.

Akt naturalizacji jako klucz do kariery w Anglii

Akt naturalizacji Jerzego Fryderyka Händla, podpisany przez króla Jerzego I w 1727 roku, umożliwił mu pełną integrację z brytyjskim społeczeństwem i otworzył nowe możliwości kariery. Dokument ten formalnie potwierdził jego status jako poddanego brytyjskiego, co było kluczowe dla jego dalszej działalności artystycznej w Anglii.

Współczesna rocznica i dziedzictwo

Od narodzin Jerzego Fryderyka Händla mija w 2026 roku dokładnie 341 lat. Ta rocznica stanowi doskonałą okazję do przypomnienia sobie i uczczenia dziedzictwa jednego z najwybitniejszych kompozytorów w historii muzyki, którego dzieła wciąż poruszają i inspirują kolejne pokolenia słuchaczy.

Katedra w Halle – pierwsze kroki zawodowe

To właśnie w katedrze w Halle, w 1702 roku, młody Händel objął prestiżowe stanowisko organisty. Był to jeden z pierwszych ważnych kroków w jego profesjonalnej karierze muzycznej, który pozwolił mu na rozwinięcie swoich umiejętności i zdobycie uznania jako utalentowany wykonawca i kompozytor.

Opera „Tamerlano” jako przykład sukcesu

„Tamerlano” to jedno z kluczowych dzieł operowych Jerzego Fryderyka Händla z okresu jego największych triumfów w latach 20. XVIII wieku. Opera ta, podobnie jak inne jego dzieła z tego okresu, charakteryzuje się bogactwem muzycznym i dramatycznym napięciem, co przyczyniło się do ugruntowania jego pozycji jako mistrza gatunku.

Premiera „Mesjasza” w Londynie

Choć premiera słynnego oratorium „Mesjasz” Jerzego Fryderyka Händla odbyła się w Dublinie w 1742 roku, rok później, w 1743 roku, miało miejsce jego wystawienie w Londynie. Ta londyńska premiera potwierdziła ogromną popularność dzieła i jego znaczenie dla brytyjskiej kultury muzycznej.

Traktat w Akwizgranie i muzyczna celebracja

Słynna „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” Jerzego Fryderyka Händla została skomponowana z okazji podpisania traktatu w Akwizgranie, który zakończył wojnę o sukcesję austriacką. To dzieło, pełne monumentalnego brzmienia, miało podkreślić radość i ulgę związaną z zakończeniem konfliktu.

Jerzy Fryderyk Händel, pomimo niemieckich korzeni, z sukcesem zintegrował się z brytyjskim życiem kulturalnym, stając się postacią o europejskim formacie. Jego nieustająca pasja do muzyki, nawet w obliczu poważnych problemów zdrowotnych, takich jak postępująca ślepota, stanowi inspirację. Händel pozostawił po sobie dziedzictwo, które udowadnia, że prawdziwy talent i determinacja potrafią pokonać wszelkie bariery, inspirując kolejne pokolenia swoją muzyką.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Georg_Friedrich_H%C3%A4ndel