Francisco de Orellana, urodzony w 1511 roku w Trujillo w Hiszpanii, był jednym z najbardziej znaczących hiszpańskich konkwistadorów i odkrywców. Na styczeń 2026 roku obchodziłby swoje 515. urodziny. Swoje życie zakończył tragicznie w listopadzie 1546 roku w delcie Amazonki, podczas swojej drugiej wyprawy. Blisko związany z Francisco Pizarro, odegrał kluczową rolę w historii Ameryki Południowej, stając się pierwszym Europejczykiem, który przebył całą długość rzeki Amazonki. Jego żoną była odważna Ana de Ayala, która towarzyszyła mu w drugiej wyprawie i po jego śmierci złożyła ważną relację.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na styczeń 2026 roku skończyłby 515 lat.
- Żona/Mąż: Ana de Ayala
- Dzieci: Brak informacji
- Zawód: Konkwistador, odkrywca, gubernator
- Główne osiągnięcie: Pierwszy Europejczyk, który przebył całą długość rzeki Amazonki.
Podstawowe informacje o Francisco de Orellana
Francisco de Orellana przyszedł na świat w 1511 roku w Trujillo, malowniczym mieście w regionie Estremadura w Hiszpanii. Dorastał w epoce wielkich odkryć geograficznych, co niewątpliwie wpłynęło na jego życiowe wybory. Mimo że jego życie zakończyło się przedwcześnie, było ono wypełnione intensywną działalnością eksploracyjną i militarną. Z przekazów historycznych wynika, że Orellana mógł nosić opaskę na lewym oku, co sugeruje rany odniesione w licznych kampaniach wojskowych.
Jako postać o ogromnym znaczeniu w swoim czasie, Francisco de Orellana pozostawił trwały ślad w dziejach Ameryki Południowej. Jego dokonania, choć niepozbawione kontrowersji, stanowią istotny rozdział w historii hiszpańskiej konkwisty i eksploracji Nowego Świata. Szczególnie jego podróż wzdłuż Amazonki jest uznawana za jedno z największych osiągnięć geograficznych epoki.
Życie prywatne Francisco de Orellana
Rodzina i związki
Francisco de Orellana poślubił Anę de Ayala. Pomimo młodego wieku i początkowych trudności finansowych, Ana de Ayala wykazała się niezwykłą odwagą, decydując się towarzyszyć mężowi w jego drugiej, niezwykle niebezpiecznej wyprawie do Ameryki Południowej w 1545 roku. Jej obecność świadczyła o silnych więziach rodzinnych i wsparciu, jakiego Orellana mógł oczekiwać od swojej żony w trudnych warunkach.
Ana de Ayala była świadkiem tragicznych wydarzeń podczas drugiej wyprawy. Po śmierci Francisco, jako jedna z nielicznych ocalałych, dotarła do hiszpańskiej bazy na wyspie Margarita. Tam złożyła relację na temat okoliczności śmierci swojego męża, dostarczając historykom cennych informacji.
W życiu rodzinnym Orellany kluczową rolę odegrał jego ojczym, Cosmo de Chaves. Był on nie tylko wsparciem emocjonalnym, ale przede wszystkim odegrał decydującą rolę finansową w organizacji drugiej wyprawy. Bez jego pomocy zebranie funduszy niezbędnych do przedsięwzięcia tak ambitnej ekspedycji byłoby prawdopodobnie niemożliwe.
Kariera i eksploracja Francisco de Orellana
Początki w Nowym Świecie
Przygoda Francisco de Orellana w Nowym Świecie rozpoczęła się prawdopodobnie w 1527 roku. Początkowo służył w Nikaragui, zdobywając pierwsze doświadczenia w nowym kontynencie. Jego kariera nabrała tempa w 1533 roku, kiedy dołączył do armii Francisco Pizarro w kampanii przeciwko imperium Inków. **Po zwycięstwie Pizarro w 1538 roku, Orellana został nagrodzony stanowiskiem gubernatora La Culata**, co świadczyło o jego rosnącym znaczeniu w strukturach władzy kolonialnej.
Wyprawa w poszukiwaniu „Krainy Cynamonu”
W 1541 roku Francisco de Orellana przyjął rolę porucznika w wyprawie dowodzonej przez Gonzala Pizarro. Celem tej ekspedycji było odnalezienie legendarnej „Krainy Cynamonu” (La Canela), która według podań miała obfitować w bogactwa naturalne. Ta wyprawa miała kluczowe znaczenie dla dalszych losów Orellany.
Podczas tej pierwszej wyprawy, 26 grudnia 1541 roku, doszło do znaczącego zwrotu akcji. Ludzie Orellany, zmagając się z trudnościami i brakiem żywności, wybrali go na wodza nowej grupy badawczej. Decyzja ta otworzyła drogę do podjęcia przez niego niezależnej eksploracji, która miała doprowadzić do jego największego odkrycia.
Historyczny spływ Amazonką
Pod przywództwem Francisco de Orellana, grupa badawcza rozpoczęła niezwykłą podróż wzdłuż rzeki, która później miała zostać nazwana Amazonką. W ciągu kilku miesięcy, pokonując nieznane tereny i napotykając na swojej drodze liczne wyzwania, Orellana i jego ludzie dokonali historycznego wyczynu. **24 sierpnia 1542 roku dotarli do ujścia rzeki do Oceanu Atlantyckiego.**
Było to pierwsze znane europejskie pokonanie całej długości Amazonki, co stanowi przełomowe osiągnięcie w historii eksploracji geograficznej. Orellana stał się tym samym pierwszym Europejczykiem, który udokumentował długość i bieg tej potężnej rzeki. Po dotarciu do Atlantyku, Orellana i jego załoga żeglowali wzdłuż wybrzeża, docierając na wyspę Cubagua na dwóch zbudowanych przez siebie brygantynach: „San Pedro” i „Victoria”.
Gubernator Nowej Andaluzji
Sukces i prestiż zdobyty dzięki wyprawie po Amazonii przyniosły Orellanie dalsze uznanie. 13 lutego 1544 roku książę Filip II mianował go gubernatorem Nowej Andaluzji, czyli terenów Amazonii. Otrzymał misję podboju i osadnictwa na tych rozległych, niezbadanych obszarach.
Osiągnięcia i dziedzictwo Francisco de Orellana
Założyciel Guayaquil
Jednym z ważniejszych osiągnięć Francisco de Orellana jest jego rola w założeniu miasta Guayaquil, położonego na terenie dzisiejszego Ekwadoru. Choć miasto zostało pierwotnie założone przez Francisco Pizarro, to właśnie Orellana odegrał kluczową rolę w jego odbudowie i ponownym zasiedleniu. Jego działania przyczyniły się do rozwoju tego ważnego ośrodka.
Uhonorowanie i upamiętnienie
Dziedzictwo Francisco de Orellana jest szeroko upamiętniane w Ameryce Południowej. Na jego cześć nazwano prowincję Orellana w Ekwadorze oraz miasto Puerto Francisco de Orellana. Te nazwy świadczą o trwałym wpływie jego odkryć na geografię i historię regionu.
Przez pewien czas w historii sama rzeka Amazonka była nazywana „Rzeką Orellany”, co podkreślało jego rolę jako pierwszego europejskiego odkrywcy tej potężnej arterii wodnej. Jest to dowód na to, jak znaczące było jego odkrycie dla ówczesnej Europy.
Kontrowersje i skandale związane z Francisco de Orellana
Oskarżenia o zdradę
Pierwsza wyprawa, podczas której Orellana dokonał spływu Amazonką, zakończyła się poważnymi oskarżeniami o zdradę ze strony Gonzala Pizarro. Pizarro uważał, że Orellana celowo go opuścił w dżungli. Te oskarżenia rzuciły cień na jego reputację i stanowiły początek trudności, z jakimi musiał się mierzyć w późniejszym okresie.
Problemy podczas przygotowań do drugiej wyprawy
Przygotowania do drugiej wyprawy Orellany w 1544 roku były naznaczone licznymi problemami. Był on ścigany przez wierzycieli z powodu długów, co dodatkowo utrudniało zbiórkę funduszy. Dodatkowo, był obiektem inwigilacji ze strony portugalskich szpiegów. **Aby uniknąć aresztowania przez władze w Sanlucar, Orellana musiał uciekać się do drastycznych środków**, 11 maja 1545 roku potajemnie opuścił port, ukrywając się na jednym ze swoich statków.
Akt piractwa na otwartym morzu
Podczas drugiej wyprawy, w desperackiej potrzebie zdobycia zapasów, Francisco de Orellana dopuścił się aktu piractwa na otwartym morzu. Napadł na karawelę i zrabował jej ładunek. Był to desperacki krok, wynikający z ekstremalnych warunków, ale jednocześnie stanowił poważne naruszenie prawa.
Ciekawostki z życia Francisco de Orellana
Nazwa „Amazonka” dla tej wielkiej rzeki ma swoje korzenie w relacjach Francisco de Orellany. Podczas swojej wyprawy jego ludzie stoczyli bitwę z plemieniem Tapuyas, w której kobiety walczyły ramię w ramię z mężczyznami. **To widowisko przypomniało Orellanie mityczne Amazonki, legendarne wojowniczki, co zainspirowało go do nadania rzece takiej nazwy.** Jest to jedna z najbardziej znanych i trwałych legend związanych z jego ekspedycją.
Podczas pierwszej wyprawy, w sercu dżungli, ludzie Orellany musieli wykazać się niezwykłą inżynierią. Budując dwie brygantyny – „San Pedro” i „Victoria” – używając prymitywnych narzędzi i dostępnych materiałów, udowodnili swoją zaradność. Te statki były kluczowe dla przetrwania i dalszej eksploracji.
Druga wyprawa okazała się logistyczną katastrofą. Z około 300 ludzi, którzy wyruszyli z Hiszpanii, blisko 100 zmarło na skutek epidemii już na Wyspach Zielonego Przylądka. Warunki panujące na statkach i w tropikalnym klimacie były niezwykle trudne.
W ostatnich miesiącach życia, w obliczu ekstremalnych trudności i głodu w delcie Amazonki, Orellana i jego ludzie byli zmuszeni do jedzenia własnych psów i koni, aby przetrwać. Te drastyczne środki świadczą o skrajnych warunkach, w jakich przyszło im walczyć o życie.
Według relacji kronikarza Gaspara de Carvajala, Orellana napotkał wzdłuż Amazonki kwitnącą cywilizację. Współczesna archeologia zdaje się potwierdzać te doniesienia, sugerując istnienie zaawansowanych społeczności przed przybyciem Europejczyków.
Postać Francisco de Orellany przeniknęła do popkultury, inspirując Wernera Herzoga do stworzenia filmu „Aguirre, gniew boży” oraz pojawiając się w „Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki”.
Kluczowe daty z życia Francisco de Orellana
- 1511: Narodziny w Trujillo, Korona Kastylii.
- ok. 1527: Początek służby w Nowym Świecie, Nikaragua.
- 1533: Dołączenie do armii Francisco Pizarro w Peru.
- 1538: Mianowanie gubernatorem La Culata po wojnie domowej.
- 1541: Dołączenie do wyprawy Gonzala Pizarro w poszukiwaniu „Krainy Cynamonu”.
- 26 grudnia 1541: Wybór na wodza nowej grupy badawczej.
- 24 sierpnia 1542: Dotarcie do ujścia Amazonki.
- 13 lutego 1544: Mianowanie gubernatorem Nowej Andaluzji.
- 11 maja 1545: Potajemna ucieczka z portu w Sanlucar.
- Listopad 1546: Śmierć w delcie Amazonki.
Zdrowie i ostatnie lata Francisco de Orellana
Przyczyny śmierci
Francisco de Orellana zmarł w listopadzie 1546 roku. Według relacji jego żony, Any de Ayala, przyczyną jego śmierci była „choroba i żal”. Sugeruje to, że oprócz fizycznego wyczerpania, Orellana cierpiał również na silne obciążenie psychiczne, prawdopodobnie związane z trudami drugiej wyprawy i jej niepowodzeniami.
Podczas drugiej wyprawy jego stan zdrowia drastycznie się pogorszył. Pod koniec życia był opisywany jako osoba w fatalnej kondycji fizycznej i psychicznej. Wyczerpanie, choroby tropikalne i stres związany z ciągłymi walkami o przetrwanie odcisnęły na nim swoje piętno, prowadząc do jego przedwczesnej śmierci.
Francisco de Orellana, mimo tragicznego końca, pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo jako pierwszy Europejczyk, który przemierzył Amazonkę, inspirując przyszłe pokolenia odkrywców i artystów. Jego odwaga i determinacja w obliczu ogromnych wyzwań nadal fascynują i stanowią ważny rozdział w historii eksploracji świata.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co odkrył Francisco de Orellana?
Francisco de Orellana odkrył i nazwał Amazonkę, największą rzekę świata pod względem objętości przepływu. Jako pierwszy Europejczyk przepłynął ją w całości od źródeł do ujścia.
Z czego słynął Francisco de Orellana?
Słynął z pierwszej udokumentowanej wyprawy wzdłuż całej Amazonki, która dostarczyła Europejczykom kluczowych informacji o jej biegu i otaczającej dżungli. Był także doświadczonym konkwistadorem w służbie Korony Hiszpańskiej.
Co stało się z Francisco de Orellaną?
Francisco de Orellana zmarł podczas swojej drugiej wyprawy do Ameryki Południowej. Zginął prawdopodobnie z powodu chorób lub w wyniku konfliktu z rdzennymi mieszkańcami.
Gdzie jest pochowany Orellana?
Miejsce pochówku Francisco de Orellany nie jest dokładnie znane. Prawdopodobnie zmarł na morzu lub w pobliżu ujścia Amazonki, a jego ciało mogło zostać pochowane w niezaznaczonym miejscu.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_de_Orellana
