Charles-Camille Saint-Saëns (urodzony 9 października 1835 w Paryżu) był jednym z najwybitniejszych francuskich kompozytorów epoki romantyzmu, wszechstronnie uzdolnionym pianistą, organistą i dyrygentem. Znany jako cudowne dziecko muzyki, już w młodym wieku wykazywał niezwykłe zdolności, które zaowocowały imponującą karierą trwającą ponad siedem dekad. Mimo osobistych tragedii, takich jak śmierć obu synów, jego dziedzictwo artystyczne jest niepodważalne, a jego twórczość, od arcydzieł orkiestrowych po kameralne miniatury, nadal stanowi ważny element światowego repertuaru muzyki klasycznej.
Na początku 2024 roku Camille Saint-Saëns miałby 189 lat, jednak jego muzyka wciąż brzmi żywo i nowocześnie. Jego życie, od paryskiego dzieciństwa po globalne uznanie, jest świadectwem niezwykłej dyscypliny artystycznej i głębokiego zrozumienia tradycji muzycznej, którą potrafił twórczo przekształcać.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na październik 2024 roku (gdyby żył) miałby 189 lat.
- Żona/Mąż: Nie dotyczy (był żonaty).
- Dzieci: Dwóch synów, którzy zmarli w niemowlęctwie.
- Zawód: Kompozytor, organista, pianista, dyrygent.
- Główne osiągnięcie: III Symfonia „Organowa” oraz „Karnawał zwierząt”.
Kim był Camille Saint-Saëns? Podstawowe informacje
Charles-Camille Saint-Saëns urodził się 9 października 1835 roku w Paryżu, w kamienicy przy Rue du Jardinet. Chrzest przyjął w pobliskim kościele Saint-Sulpice, a przez całe życie identyfikował się jako rodowity paryżanin. Był wszechstronnie uzdolnionym artystą epoki romantyzmu, pełniącym role kompozytora, organisty, dyrygenta oraz pianisty. Jego kariera rozciągnęła się na wiele dekad, a sam kompozytor zmarł 16 grudnia 1921 roku w wieku 86 lat. Saint-Saëns był powszechnie uznawany za jednego z najbardziej niezwykłych cudownych dzieci w historii muzyki. Krytyk Harold C. Schonberg w 1969 roku szacował, że pod względem wczesnego talentu Saint-Saëns przewyższał nawet Wolfganga Amadeusa Mozarta.
Już przed ukończeniem trzeciego roku życia wykazywał niezwykły słuch absolutny, potrafiąc samodzielnie dobierać melodie na pianinie. Jego oficjalny debiut publiczny miał miejsce w prestiżowej Salle Pleyel, kiedy miał zaledwie dziesięć lat. Podczas tego koncertu zaprezentował niezwykle wymagający program, który obejmował Koncert fortepianowy B-dur Mozarta (K450) oraz III Koncert fortepianowy Beethovena.
Rodzina i życie prywatne Camille’a Saint-Saënsa
Życie osobiste Camille’a Saint-Saënsa naznaczone było stratami od samego początku. Jego ojciec, Jacques-Joseph-Victor Saint-Saëns, zmarł na gruźlicę zaledwie dwa miesiące po chrzcie syna, w pierwszą rocznicę swojego ślubu z matką Camille’a. Wychowaniem i wczesną edukacją artysty zajmowały się przede wszystkim jego matka, Françoise-Clémence, oraz jej owdowiała ciotka, Charlotte Masson, które miały ogromny wpływ na jego rozwój talentu. Ze względu na słabe zdrowie w dzieciństwie, mały Camille został wysłany na dwa lata na wieś do Corbeil, gdzie przebywał pod opieką mamki, co miało pomóc mu nabrać sił przed powrotem do stolicy.
W 1875 roku, zbliżając się do czterdziestki, Saint-Saëns poślubił dziewiętnastoletnią Marie-Laure Truffot, siostrę jednego ze swoich uczniów. Małżeństwo okazało się jednak nieszczęśliwe, głównie ze względu na trudny charakter kompozytora oraz niechęć jego matki do synowej. Ta sytuacja doprowadziła do tego, że wszyscy troje zamieszkali razem. Życie rodzinne kompozytora naznaczone było ogromną tragedią – obaj jego synowie zmarli w niemowlęctwie w 1878 roku.
Warto wiedzieć: Obaj synowie Saint-Saënsa zmarli w 1878 roku. Starszy, dwuletni André, zginął tragicznie po upadku z okna mieszkania, a młodszy, Jean-François, zmarł zaledwie sześć tygodni później z powodu zapalenia płuc.
Edukacja i wczesna kariera Camille’a Saint-Saënsa
Pierwsze lekcje pianistyki Camille Saint-Saëns pobierał u swojej ciotecznej babki, a w wieku siedmiu lat został uczniem Camille-Marie Stamaty’ego. Stamaty stosował rygorystyczną metodę nauczania, wymagającą od uczniów gry z przedramionami opartymi na drążku przed klawiaturą, co miało na celu wypracowanie siły samych palców i dłoni. Jako uczeń wyróżniał się nie tylko w muzyce, ale także w literaturze francuskiej, łacinie, grece, matematyce i religii. Jego szerokie horyzonty intelektualne obejmowały również filozofię, archeologię oraz astronomię, którą pasjonował się jako utalentowany amator przez całe dorosłe życie.
W 1848 roku, mając zaledwie 13 lat, został przyjęty do Konserwatorium Paryskiego, gdzie studiował pod okiem François Benoista (organy) oraz Fromentala Halévy’ego (kompozycja). Mimo wybitnych zdolności, dwukrotnie (w 1852 i 1864 roku) bezskutecznie ubiegał się o prestiżową nagrodę Prix de Rome, co wywoływało zdziwienie w kręgach muzycznych. Swoją karierę zawodową rozpoczął jako organista w kościele Saint-Merri w Paryżu, gdzie pracował w latach 1853–1857. Następnie, w 1858 roku, objął prestiżowe stanowisko organisty w kościele La Madeleine, oficjalnej świątyni Cesarstwa Francuskiego. To właśnie tam usłyszał go Franz Liszt, który był pod tak wielkim wrażeniem jego improwizacji, że ogłosił Saint-Saënsa „największym organistą świata”.
Muzyka i dorobek artystyczny Camille’a Saint-Saënsa
Do najbardziej ikonicznych dzieł Camille’a Saint-Saënsa należą m.in. „Introdukcja i Rondo Capriccioso” (1863), II Koncert fortepianowy (1868), poemat symfoniczny „Danse macabre” (1874), opera „Samson i Dalila” (1877) oraz III Symfonia „Organowa” (1886). III Symfonia „Organowa” została dedykowana pamięci Franza Liszta.
W 1886 roku skomponował jedno ze swoich najpopularniejszych dzieł, „Karnawał zwierząt”, które pierwotnie pisał z myślą o swoich studentach. Co ciekawe, za życia kompozytora utwór ten był wykonywany tylko prywatnie, gdyż Saint-Saëns obawiał się, że jego żartobliwy charakter zaszkodzi jego reputacji „poważnego” artysty. Saint-Saëns był pionierem nowych form muzycznych we Francji. Jako wielki wielbiciel Liszta, entuzjastycznie przyjął formę poematu symfonicznego. Stworzył jako pierwszy francuski kompozytor dzieło tego typu: „Le Rouet d’Omphale” (1871).
Mimo że w młodości promował nowoczesnych twórców, takich jak Schumann, Liszt czy Wagner, w późniejszych latach stał się symbolem muzycznego konserwatyzmu. Popadł w konflikt z przedstawicielami impresjonizmu i ekspresjonizmu, a jego przywiązanie do klasycznych struktur sprawiło, że przed śmiercią postrzegano go często jako reakcjonistę. W 1871 roku, wspólnie z Romainem Bussine, założył Société Nationale de Musique pod hasłem „Ars Gallica”, aby promować nową muzykę francuską.
Działalność pedagogiczna Camille’a Saint-Saënsa
Camille Saint-Saëns tylko raz w życiu piastował stanowisko nauczyciela, pracując w École Niedermeyer w Paryżu w latach 1861–1865. Choć spędził tam mniej niż pięć lat, wywarł ogromny wpływ na rozwój muzyki francuskiej, wprowadzając do programu nauczania dzieła współczesnych mistrzów. Jego najwybitniejszym uczniem był Gabriel Fauré, z którym połączyła go trwająca całe życie przyjaźń i niemal synowskie przywiązanie.
Poprzez Faurégo, wpływ Saint-Saënsa sięgnął kolejnych pokoleń kompozytorów, w tym Maurice’a Ravela, którzy obaj czcili go jako geniusza. Ta działalność pedagogiczna, choć ograniczona czasowo, miała dalekosiężne konsekwencje dla kształtowania się francuskiej szkoły kompozytorskiej.
Nagrody i osiągnięcia Camille’a Saint-Saënsa
Camille Saint-Saëns zdobył wiele prestiżowych nagród i wyróżnień.
- W 1852 roku zdobył pierwszą nagrodę w konkursie organizowanym przez Société Sainte-Cécile za utwór „Ode à Sainte-Cécile”.
- W 1867 roku jego kantata „Les noces de Prométhée” pokonała ponad sto innych zgłoszeń i zdobyła główną nagrodę podczas Grande Fête Internationale w Paryżu. W jury zasiadały wówczas takie sławy jak Rossini, Verdi, Gounod i Berlioz, co nadało temu zwycięstwu ogromną rangę i podkreśliło znaczenie talentu kompozytora.
Jego dorobek artystyczny obejmuje ponad 300 utworów, reprezentujących niemal wszystkie gatunki muzyczne. Do końca życia zachował niezwykłą sprawność pianistyczną, koncertując jeszcze w wieku 85 lat. Jego postać łączyła świat klasycznej tradycji z nowoczesnością przełomu wieków, czyniąc go jedną z najważniejszych postaci w historii kultury francuskiej.
Ciekawostki z życia Camille’a Saint-Saënsa
Podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 roku Saint-Saëns służył w Gwardii Narodowej. Po wybuchu Komuny Paryskiej w 1871 roku, w obawie o życie, uciekł na krótki czas do Anglii, gdzie utrzymywał się z dawania recitali w Londynie. Hector Berlioz wypowiedział o nim słynne zdanie: „On wie wszystko, ale brakuje mu braku doświadczenia” („Il sait tout, mais il manque d’inexpérience”). Słowa Berlioza miały sugerować, że Saint-Saëns jest zbyt biegły technicznie, a za mało kieruje się instynktownym natchnieniem.
Kompozytor był znany z powściągliwości emocjonalnej w swojej sztuce; twierdził, że celem sztuki jest tworzenie piękna i charakteru, a uczucia są kwestią drugorzędną. Biografka Jessica Duchen opisywała go jako człowieka udręczonego, który wolał nie zdradzać mrocznej strony swojej duszy w swojej twórczości. Był jednym z pierwszych znanych kompozytorów, którzy zainteresowali się muzyką filmową, pisząc muzykę do filmu „Zabójstwo księcia Gwisza” (1908). Uwielbiał podróżować; w późniejszych latach życia często odwiedzał Algierię i Egipt, co miało wpływ na egzotyczne brzmienia w niektórych jego utworach. Zmarł w Algierze, ale jego ciało sprowadzono do Paryża, gdzie odbył się państwowy pogrzeb w kościele La Madeleine. Został pochowany na cmentarzu Montparnasse w Paryżu.
Camille Saint-Saëns pozostawił po sobie niezwykle bogaty i zróżnicowany dorobek muzyczny, który do dziś stanowi fundament repertuaru muzyki klasycznej. Jego zdolność do innowacji przy jednoczesnym poszanowaniu tradycji sprawiła, że stał się postacią kluczową dla rozwoju francuskiej szkoły kompozytorskiej, a jego dzieła niezmiennie zachwycają słuchaczy swoją elegancją, kunsztem i głębią wyrazu.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Camille_Saint-Sa%C3%ABns
