Aleksander Puszkin – rosyjski romantyzm, wiersze i poezja Aleksandra

12

Aleksander Siergiejewicz Puszkin, urodzony 6 czerwca 1799 roku w Moskwie, jest powszechnie uznawany za najwybitniejszego klasyka literatury rosyjskiej i reformatorem jej języka. Na dzień dzisiejszy (marzec 2024 roku) Puszkin miałby 224 lata. Jako czołowy przedstawiciel rosyjskiego romantyzmu, wniósł nieoceniony wkład w rozwój literatury światowej. Jego życie zakończyło się tragicznie w wieku 37 lat w wyniku ran odniesionych w pojedynku, ale pozostawił po sobie dziedzictwo literackie, które inspiruje kolejne pokolenia. W lutym 1831 roku poślubił Natalię Nikołajewną Gonczarową.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 224 lata (stan na marzec 2024)
• Żona/Mąż: Natalia Nikołajewna Gonczarowa
• Dzieci: Czworo
• Zawód: Poeta, dramaturg, prozaik
• Główne osiągnięcie: Uważany za twórcę nowoczesnego języka literackiego rosyjskiego i najwybitniejszego klasyka literatury rosyjskiej.

Kim był Aleksander Puszkin? Podstawowe informacje biograficzne

Aleksandr Siergiejewicz Puszkin to postać ikoniczna w historii literatury rosyjskiej, uznawany za jej najwybitniejszego klasyka i reformatorem języka literackiego. Urodzony 6 czerwca 1799 roku w Moskwie, Puszkin jest kluczowym przedstawicielem epoki romantyzmu rosyjskiego, obok Michaiła Lermontowa. Jego życie, choć stosunkowo krótkie, było naznaczone zarówno wybitnymi osiągnięciami twórczymi, jak i burzliwymi wydarzeniami politycznymi i osobistymi. Status dworski, jaki piastował jako kamerjunkier na dworze cesarza Mikołaja I Romanowa, oficjalnie wiązał go ze strukturami państwowymi imperium, jednak jego twórczość często wykraczała poza ramy oficjalnej linii. Poeta zmarł tragicznie 10 lutego 1837 roku w Petersburgu, w wyniku ran odniesionych w pojedynku, co stanowiło kulminację jego burzliwego życia.

Pochodzenie i status

Aleksandr Siergiejewicz Puszkin urodził się w Moskwie, mieście, które stało się kolebką jego literackiej kariery. Jego prawdziwe nazwisko to Aleksandr Siergiejewicz Puszkin. Poza statusem wybitnego pisarza, Puszkin pełnił również funkcję kamerjunkiera, czyli młodszego szambelana na dworze cesarza Mikołaja I Romanowa. Ta rola, choć oficjalnie podkreślała jego związek ze strukturami państwowymi imperium, często stanowiła tło dla jego niezależnej postawy i artystycznej swobody. Jego przynależność epokowa to romantyzm rosyjski, gdzie obok Michaiła Lermontowa, Puszkin wyznaczał nowe szlaki.

Okres życia i śmierć

Aleksander Siergiejewicz Puszkin przyszedł na świat 6 czerwca 1799 roku, a jego życie dobiegło końca 10 lutego 1837 roku w Petersburgu. W chwili śmierci miał zaledwie 37 lat. Tragiczny finał nastąpił w wyniku ran odniesionych w pojedynku, który był bezpośrednim następstwem obrony honoru swojej żony Natalii. To wydarzenie, choć zakończyło jego życie, podkreślało jego silne poczucie honoru i zaangażowanie w sprawy osobiste, nawet w obliczu śmiertelnego ryzyka.

Przynależność epokowa

Aleksander Puszkin jest uznawany za jednego z głównych przedstawicieli romantyzmu rosyjskiego, obok Michaiła Lermontowa. Jego twórczość idealnie wpisuje się w nurt tej epoki, charakteryzującej się naciskiem na indywidualizm, emocje, zainteresowanie folklorem i historią, a także buntem przeciwko konwenansom. Styl jego poezji, często czerpiący z ludowych motywów i języka, stanowił przełom w literaturze rosyjskiej, otwierając drogę dla nowych form wyrazu i tematów. W kontekście epoki, jego dokonania miały ogromny wpływ na późniejszych pisarzy i kształtowanie się rosyjskiej tożsamości literackiej.

Rodzina i życie prywatne Aleksandra Puszkina

Życie osobiste Aleksandra Puszkina, choć często splatało się z jego działalnością literacką i polityczną, miało również swoje własne, unikalne wątki. Ogromny wpływ na jego rozwój miały postacie z jego rodziny, a także bliskie mu osoby, które kształtowały jego światopogląd i wrażliwość. Szczególnie istotną rolę odegrał jego pradziadek, postać o niezwykłej historii, a także jego niania, która przybliżyła mu bogactwo kultury ludowej. Prywatne życie poety było również naznaczone ważnym wydarzeniem – małżeństwem z Natalią Gonczarową.

Wpływ przodków na tożsamość

Na rozwój Aleksandra Puszkina ogromny wpływ miał jego pradziadek, Abram Hannibal. Był on czarnoskórym Abisyńczykiem, który przybył do Rosji jako niewolnik. Dzięki swojej mądrości i inteligencji zyskał jednak przychylność cara Piotra I, który obdarzył go szlachectwem. Postać Hannibala, będąca dowodem na możliwość awansu społecznego i przełamywania barier, z pewnością inspirowała młodego poetę i wpłynęła na jego postrzeganie świata. Równie kluczową rolę w edukacji kulturowej Puszkina odegrała jego niania, Arina Rodionowna Jakowlewa. To ona przybliżyła mu bogactwo rosyjskiej kultury ludowej, a także realne problemy i mentalność rosyjskich chłopów pańszczyźnianych, wprowadzając go w świat autentycznych emocji i doświadczeń.

Małżeństwo z Natalią Gonczarową

W lutym 1831 roku Aleksander Puszkin poślubił Natalię Nikołajewną Gonczarową. Uroczystość zaślubin odbyła się w moskiewskiej cerkwi Wielkie Wniebowstąpienie. Małżeństwo to, choć stanowiło ważny etap w życiu osobistym poety, stało się również tłem dla wielu późniejszych wydarzeń, w tym dramatycznego pojedynku, który doprowadził do jego śmierci. Słynne jest to, że Puszkin zginął, broniąc honoru swojej żony Natalii, co podkreśla głębię jego uczuć i zaangażowania w sprawy rodziny.

Kariera i twórczość literacka Aleksandra Puszkina

Kariera literacka Aleksandra Puszkina to historia niezwykłego talentu, który ukształtował oblicze współczesnej literatury rosyjskiej. Od wczesnych lat szkolnych wykazywał się wybitnymi zdolnościami, które rozwijał w elitarnych placówkach edukacyjnych. Jego przynależność do wpływowych grup literackich oraz publikacja przełomowych dzieł, takich jak „Rusłan i Ludmiła” czy poemat dygresyjny „Eugeniusz Oniegin”, przyniosły mu ogromny rozgłos i ugruntowały pozycję jako jednego z najważniejszych pisarzy swojej epoki. Puszkin pozostawił po sobie również cenione bajki dla dzieci oraz podjął się działalności redakcyjnej, wydając własne pismo literacko-społeczne.

Edukacja w elitarnym placówce

Od 1811 roku Aleksander Puszkin kształcił się w elitarnym Liceum w Carskim Siole. Ta prestiżowa instytucja edukacyjna, znana z wysokiego poziomu nauczania, stała się miejscem, gdzie młody Puszkin rozwijał swoje literackie pasje. To właśnie w murach liceum powstawały jego pierwsze debiutanckie utwory, w tym ody i elegie, które już wtedy zapowiadały jego przyszły talent. Edukacja w Carskim Siole stanowiła fundament jego późniejszej kariery, dając mu nie tylko wiedzę, ale także inspirację do tworzenia.

Przynależność do grup literackich

Po ukończeniu Liceum w Carskim Siole w 1817 roku, Aleksander Puszkin aktywnie włączył się w życie literackie Petersburga. Dołączył do wpływowej grupy „Arzamas”, która otwarcie walczyła o wprowadzenie języka potocznego do poezji, dążąc do jej demokratyzacji i zbliżenia do rzeczywistości. Równocześnie, poeta związał się z kółkiem „Zielona lampa”, które miało powiązania z ruchem dekabrystów. Ta przynależność do kręgów o poglądach liberalnych i opozycyjnych wobec caratu, znacząco wpłynęła na jego późniejsze losy i twórczość, niosąc ryzyko konfliktu z władzą.

Przełomowy poemat „Rusłan i Ludmiła”

W 1820 roku Aleksander Puszkin opublikował swój przełomowy poemat „Rusłan i Ludmiła”. Utwór ten przyniósł mu ogromny rozgłos i uznanie w kręgach literackich. Co więcej, zapoczątkował w literaturze rosyjskiej modę na bajronizm, czyli naśladowanie stylu i tematów poruszanych przez brytyjskiego poetę lorda Byrona. „Rusłan i Ludmiła” stanowiło śmiałe połączenie elementów baśniowych, fantastycznych i romantycznych, otwierając nowe perspektywy dla poezji rosyjskiej i potwierdzając pozycję Puszkina jako wybitnego twórcy.

Dzieło życia – „Eugeniusz Oniegin”

Najbardziej monumentalnym dziełem Aleksandra Puszkina jest poemat dygresyjny „Eugeniusz Oniegin”, nad którym pracował przez wiele lat, od 1823 do 1831 roku. W tym obszernym utworze Puszkin stworzył postać typowego bohatera romantycznego, analizując jego psychikę i dylematy na tle szerokiej panoramy życia rosyjskiej szlachty. „Eugeniusz Oniegin” jest uznawany za arcydzieło literatury rosyjskiej, które w mistrzowski sposób ukazuje złożoność ludzkich relacji, miłości, rozczarowań i poszukiwania sensu życia. Obraz życia rosyjskiej szlachty na wsi i w Petersburgu stanowi tło dla tej głębokiej analizy.

Twórczość dla dzieci

Aleksander Puszkin jest również autorem znanych na całym świecie bajek, które do dziś bawią i uczą kolejne pokolenia czytelników. Wśród jego najpopularniejszych utworów tego gatunku znajdują się „Bajka o rybaku i złotej rybce” oraz „Bajka o carze Sałtanie”. Te proste, a zarazem głębokie w swej mądrości opowieści, cechują się charakterystycznym dla Puszkina mistrzostwem słowa i rytmu, czyniąc je nieodłączną częścią klasyki literatury dziecięcej. Bajki te są świadectwem wszechstronności poety i jego umiejętności poruszania różnorodnych tematów.

Działalność redakcyjna

Na rok przed śmiercią, w 1836 roku, Aleksander Puszkin uzyskał zgodę na wydawanie własnego pisma literacko-społecznego pod tytułem „Sowriemiennik” (Współczesny). Ta inicjatywa świadczy o jego zaangażowaniu w życie intelektualne i społeczne epoki oraz o chęci stworzenia platformy do dyskusji i prezentacji nowych idei literackich. Działalność redakcyjna stanowiła kolejny wymiar jego wszechstronnej kariery, pokazując go nie tylko jako twórcę, ale także jako animatora życia kulturalnego.

Kontrowersje, zsyłki i stosunki polityczne Aleksandra Puszkina

Życie Aleksandra Puszkina było niezwykle burzliwe i naznaczone licznymi konfliktami z władzą carską, co wielokrotnie prowadziło do represji i zesłanek. Jego twórczość, często krytyczna wobec absolutyzmu i tyranii, ściągała na niego uwagę cenzury i tajnych służb. Po powrocie z wygnania, Puszkin znalazł się pod szczególnym nadzorem samego cara Mikołaja I, który osobiście cenzurował jego utwory. Szok wywołały również jego antypolskie wiersze, które doprowadziły do literackiej polemiki z Adamem Mickiewiczem. Tragiczny finał życia poety, związany z pojedynkiem i śmiercią w obronie honoru żony, stanowił kulminację jego burzliwych zmagań z otaczającą go rzeczywistością.

Konflikt z caratem

Z powodu pisania utworów krytykujących tyranię i absolutyzm, Aleksander Puszkin został skazany na zsyłkę na południe Rosji. Okres ten, trwający od 1820 roku, spędził w różnych miejscach, w tym w Kiszyniowie, Odessie, na Kaukazie i Krymie. Zsyłka ta stanowiła próbę stłumienia jego niezależnego ducha i ograniczenia jego wpływu. Działalność literacka Puszkina, często zawierająca wiersze będące krytyką władzy, spowodowała tę surową karę, która jednak nie złamała jego ducha ani nie powstrzymała dalszej twórczości. Był to czas intensywnych doświadczeń, które później znalazły odzwierciedlenie w jego dziełach, takich jak „Jeniec Kaukazu”.

Osobista cenzura cara

Po powrocie z wygnania, Aleksander Puszkin został formalnie uwolniony od zwykłej cenzury. Jednakże, w zamian za to, jego jedynym i osobistym cenzorem został sam cesarz Mikołaj I. Oznaczało to, że każdy jego utwór musiał przejść przez ręce cara, który decydował o jego publikacji. Ta niezwykła forma kontroli podkreślała szczególny status Puszkina w oczach władzy, ale także stanowiła ogromne obciążenie dla jego wolności twórczej. Mimo tego, Puszkin nadal tworzył, niejednokrotnie balansując na granicy. Inwigilacja państwowa była stałym elementem jego życia, gdyż przez znaczną część życia Puszkin był obserwowany przez tajnego agenta Aleksandra Boszniaka, a jego działania były stale raportowane do III Oddziału Kancelarii Osobistej Jego Cesarskiej Mości.

Stosunek do Polski i polemika z Mickiewiczem

Aleksander Puszkin wywołał znaczący skandal swoimi antypolskimi wierszami, takimi jak „Oszczercom Rosji” i „Rocznica Borodina”. Te utwory, napisane w kontekście powstania listopadowego w Polsce, zostały odebrane jako wyraz poparcia dla rosyjskiej interwencji i represji. Doprowadziło to do ostrej literackiej polemiki z Adamem Mickiewiczem, polskim poetą narodowym. Ich wzajemne utwory, w tym „Dziady” Mickiewicza i „Jeździec miedziany” Puszkina, stanowią ważne świadectwo napięć politycznych i kulturowych epoki. Puszkin w swoich wierszach domagał się jak najszybszego stłumienia powstania, co było wyrazem jego postawy wobec sprawy polskiej.

Tragiczny finał życia: pojedynek i śmierć

Śmierć Aleksandra Puszkina w pojedynku z Georges’em d’Anthèsem 10 lutego 1837 roku była wynikiem dworskiej intrygi. Poeta zginął, broniąc honoru swojej żony Natalii. Ten dramatyczny epizod stanowił tragiczny finał jego burzliwego życia, które, mimo statusu dworskiego, było naznaczone konfliktem z władzą i skomplikowanymi relacjami osobistymi. Pojedynek ten, choć zakończony śmiercią poety, podkreślił jego niezłomną postawę w obronie własnych wartości i bliskich. To tragedia romantyczna na zawsze wpisała się w historię literatury rosyjskiej.

Ciekawostki i upamiętnienie Aleksandra Puszkina

Życie i twórczość Aleksandra Puszkina do dziś fascynują i inspirują. Pomimo ogromnej sławy, jego pogrzeb odbył się w niezwykłych okolicznościach, odzwierciedlając obawy władz przed potencjalnymi manifestacjami. W późniejszym okresie życia Puszkin wykazywał silne zainteresowanie historią, co zaowocowało napisaniem ważnych dzieł historycznych. Jego początki w prozie, pod wpływem twórczości Waltera Scotta, również zasługują na uwagę. Okres zesłania w majątku matki we wsi Michajłowskoje okazał się niezwykle płodny twórczo, a nazwa miejscowości nosi dziś jego imię, będąc świadectwem upamiętnienia.

Pogrzeb bez rozgłosu

Mimo ogromnej sławy i znaczenia Aleksandra Puszkina dla kultury rosyjskiej, jego pogrzeb odbył się bez rozgłosu. Władze obawiały się, że uroczystość może przerodzić się w manifestację polityczną lub wyraz sprzeciwu wobec caratu, dlatego zdecydowały o przeprowadzeniu ceremonii po cichu. Pogrzeb poety miał miejsce na cmentarzu przyklasztornym w guberni pskowskiej, z dala od stolicy, co stanowiło smutne podkreślenie napięć, jakie towarzyszyły jego życiu i śmierci. To wydarzenie pokazuje, jak bardzo Puszkin był postacią niejednoznaczną w oczach ówczesnej władzy.

Inspiracje historyczne i początki prozy

W późniejszym okresie życia Aleksander Puszkin wykazywał głębokie zainteresowanie historią. To fascynujące zamiłowanie zaowocowało napisaniem dzieł takich jak „Historia Pugaczowa”, które stanowiło szczegółowe opracowanie historyczne. Równie ważnym dziełem z tego okresu jest poemat „Jeździec miedziany”. Utwór ten był bezpośrednią odpowiedzią na „Dziady” Adama Mickiewicza i stanowił złożoną refleksję nad historią Rosji i jej władzą. Puszkin rozpoczął również swoją przygodę z prozą, pisząc swoją pierwszą powieść historyczną pt. „Murzyn Piotra Wielkiego” w 1827 roku. Twórczość ta była pod silnym wpływem Waltera Scotta, szkockiego pisarza znanego z tworzenia powieści historycznych.

Miejsce odosobnienia

W 1824 roku kara zesłania, którą poniósł Aleksander Puszkin, została zamieniona na areszt domowy w majątku matki we wsi Michajłowskoje, położonej niedaleko Pskowa. To właśnie tam, w odosobnieniu, powstały jedne z jego najważniejszych dzieł, w tym dramat „Borys Godunow”. Okres ten, choć wymuszony, okazał się niezwykle płodny twórczo. Puszkin w tym czasie zgłębiał historię i literaturę, czerpiąc inspirację z otaczającego go świata i własnych przemyśleń. Wieś Michajłowskoje, z czasem nosząca nazwę Puszkin, stała się symbolem twórczej siły poety, który potrafił przekuć trudne doświadczenia w arcydzieła literatury.

• Najważniejsze dzieła literackie: „Rusłan i Ludmiła” (poemat, 1820), „Eugeniusz Oniegin” (poemat dygresyjny, 1823–1831), „Bajka o rybaku i złotej rybce”, „Bajka o carze Sałtanie”, „Historia Pugaczowa”, „Jeździec miedziany”, „Murzyn Piotra Wielkiego” (powieść historyczna, rozpoczęta w 1827), „Borys Godunow” (dramat).

Warto wiedzieć: Aleksander Puszkin, oprócz swojej wybitnej twórczości literackiej, był również postacią o złożonych korzeniach. Jego pradziadek, Abram Hannibal, był czarnoskórym Abisyńczykiem, który dzięki swojej inteligencji i mądrości zyskał przychylność cara Piotra I i uzyskał szlachectwo. Ta niezwykła historia rodowa z pewnością wpływała na postrzeganie świata przez młodego poetę.

Aleksander Siergiejewicz Puszkin pozostaje niezaprzeczalnym filarem literatury rosyjskiej, którego wpływ na język i kulturę jest nie do przecenienia. Jego wszechstronna twórczość, obejmująca poezję, dramaty i prozę, a także głębokie zaangażowanie w życie społeczne i polityczne epoki, czynią go postacią fascynującą i wciąż inspirującą. Od rewolucyjnego kształtowania języka literackiego, przez romantyczne arcydzieła, po burzliwe perypetie osobiste i polityczne, Puszkin wywarł trwały ślad na kartach historii, będąc wzorem dla kolejnych pokoleń pisarzy i myślicieli.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Puszkin